Dere yatağı ve taşkın alanında yapı

Dere yatağında ve taşkın alanında yapı iki ayrı rejime bağlıdır. Cumhurbaşkanı kararıyla ilan edilmiş taşkın sahasında 4373 sayılı Kanun inşaatı yasaklar ve izni teknik rapora bağlar; ilan edilmemiş yerlerde de Taşkın ve Rüsubat Kontrolü Yönetmeliği akarsu kesitini daraltan yapıyı yasaklar. İmar planı ve yapı kotu kuralları ayrıca imar mevzuatından gelir.

Kural ve dayanağı

4373 sayılı Taşkın Sulara ve Su Baskınlarına Karşı Korunma Kanunu

• Akarsuların taşmasıyla su altında kalan veya su baskınına uğrayabilecek sahaların sınırları Cumhurbaşkanı kararı ile tespit ve ilan edilir (m.1).
• İlan edilen sınırlar içinde suların akmasına engel olan bina ve tesisler hakkında istimlak hükümlerine göre işlem yapılır (m.2/a); fidan, ağaç, bent ve savakların kıymeti takdir edilip bedeli ödendikten sonra kaldırılır; takdire karşı tebliğden itibaren beş gün içinde, metindeki ifadeyle vilayet idare heyetlerine itiraz edilebilir (m.2/b).
• İlan edilen sınırlar içinde tesisat, inşaat veya tadilat yapmak, fidan veya ağaç dikmek yasaktır. İzin, metindeki ifadeyle “Su İşleri Müdürünün, bulunmıyan yerlerde Nafıa Müdürünün” fenni mahzur olmadığı hakkında rapor vermesine bağlıdır (m.3/1). Bu unvanların bugün hangi birime karşılık geldiği metinde yazmaz.
• İzinsiz yapılan ve suyun akmasına veya su seviyesinin yükselmesine etkisi olan tesisat, inşaat, tadilat, fidan veya ağaçlar valinin kararıyla yıktırılır veya kaldırılır; masraf sahibinden alınır (m.3/2).
• Resmî metindeki nota göre 4373’ün 7269 sayılı Kanun’a aykırı hükümleri o Kanunun 51/a maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.

Taşkın ve Rüsubat Kontrolü Yönetmeliği (DSİ)

• İmar planlarının yapımında yerleşim yerini içeren taşkın yönetim planı ve DSİ’nin belirlediği taşkın sınırları dikkate alınır. DSİ taşkın sınırı belirlememişse, jeolojik ve jeoteknik etütle eş zamanlı olarak EK-1’deki hususları içeren hidrolojik ve hidrolik etüt raporu planı yapan kurumca hazırlatılır ve DSİ’nin uygunluk görüşü alınır (m.14/1). DSİ görüşüne uyulmamasında hukuki sorumluluk uymayan kuruma aittir (m.14/2).
• Akarsular üzerinde köprü, menfez ve taşkın kontrol tesislerinin proje debisi ve hidrolik kesit tahkikleri DSİ’nin görüşüne sunulur (m.15/1); akarsu yatakları üzerinden, altından veya sınırından geçirilecek enerji nakil hattı, yol, boru hattı, içme suyu ve kanalizasyon hatları gibi yapılar için önceden DSİ’den yazılı görüş alınır (m.15/4).
• Akarsu yatağında veya yatağa bitişik alanlarda kum, çakıl ve stabilize ocağı faaliyetleri DSİ’nin görüşleri doğrultusunda yapılır (m.16/1).
• Akarsu yataklarında, taşkın kontrol tesislerinde, köprü altlarında veya menfez içlerinde su akış kesitini daraltan ve taşkına sebep olabilecek yapılar yapılamaz. Bu yapılar 4373 kapsamındaysa o Kanuna göre, değilse imar mevzuatına göre mülki amirin sorumluluğunda belediye veya il özel idaresince kaldırılır (m.17/1).
• Derelerin üzeri, zaruri hallere münhasır olmak üzere DSİ Genel Müdürlüğünün izniyle yapılacak işlemler hariç kapatılamaz (m.17/2).
• Akarsu yataklarına hafriyat, moloz ve atık atılamaz (m.17/4). Devletin hüküm ve tasarrufundaki yerlerin işgaliyle su seviyesini yükseltecek şekilde dikilen ağaç ve yapılan tesisler 3091 sayılı Kanun uyarınca kaldırılır (m.17/5).

DSİ’nin görevi ve diğer dayanaklar

• Taşkın sular ve sellere karşı koruyucu tesisler meydana getirmek ve akar sularda ıslahat yapmak DSİ’nin görevleri arasındadır (4 sayılı CBK m.121/1-a, f). Büyükşehir belediyesinin görevleri arasında derelerin ıslahını yapmak da sayılır (5216 m.7/1-r).
• Gerçek ve tüzel kişiler tarafından inşa edilecek su ile ilgili köprü, menfez gibi yapılarda hidrolik yönden DSİ’nin uygun görüşü alınır (6200 s. Kanun Ek m.6).
• Kurumlar ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılacak planlama ve yatırımlarda taşkın yönetim planları dikkate alınır (Taşkın Yönetim Planlarının Hazırlanması, Uygulanması ve İzlenmesi Hakkında Yönetmelik m.8/2).

İmar mevzuatı

• Bütün yapılar için, 26. maddedeki istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatı alınması zorunludur (3194 s. İmar Kanunu m.21).
• İmar planlarında su taşkın alanları için DSİ veya su ve kanalizasyon idareleri tarafından su taşkın analizi yapılarak belirlenen kret kotuna 1.50 metre eklenerek bulunan kotun altı iskân edilemez, trafo ve enerji odası yapılamaz; bu seviyenin altında otopark giriş-çıkışı, kapı, pencere gibi boşluk bırakılamaz. Tereddütte DSİ veya ilgili su ve kanalizasyon idaresinin görüşüne göre uygulama yapılır (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.5/10).
• Taşkın, heyelan ve kaya düşmesi gibi afet alanlarında, imar planlarına veya onaylı raporlara göre yapı yapılması yasaklanan alanlar ifraz edilemez ve arazi takviyesine yönelik tesisler dışında yapı yapılamaz (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.7/6).
• Dere koruma kuşakları ve taşkın risk alanlarına ilişkin kurum görüşleri ile alınacak önlemler imar planı kararlarına, plan notlarına ve plan açıklama raporlarına yansıtılır (Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği m.21/9).

Evrak listesi

Resmî metinlerde bireysel yapı izni için dere yatağına özgü sayılmış bir başvuru dosyası bulunamadı. Metinlerde adı geçen belge ve görüşler:

• Fenni mahzur olmadığına dair rapor: ilan edilmiş taşkın sahasında izin için (4373 m.3/1).
• Hidrolojik ve hidrolik etüt raporu (EK-1 hususlarını içeren) ve DSİ uygunluk görüşü: DSİ’nin taşkın sınırı belirlemediği yerde imar planı için, planı yapan kurumca (Taşkın ve Rüsubat Kontrolü Yön. m.14/1).
• Proje debisi ve hidrolik kesit tahkiki: köprü, menfez ve taşkın kontrol tesisleri için DSİ’ye sunulur (m.15/1).
• DSİ yazılı görüşü: akarsu yatağını geçen veya sınırından geçen hat, yol ve benzeri yapılar için (m.15/4).
• DSİ Genel Müdürlüğü izni: dere üzerinin zaruri hallerde kapatılması için (m.17/2).
• DSİ’nin hidrolik yönden uygun görüşü: su ile ilgili köprü ve menfezler için (6200 Ek m.6).
• Yapı ruhsatı (3194 m.21).

Dilekçe iskeleti

[DSİ … Bölge Müdürlüğüne / ilgili idareye]

Başvuran: [ad soyad], T.C. kimlik no […], adres […]

Konu: [il, ilçe, mahalle, ada/parsel] numaralı taşınmazın taşkın sahası ve akarsu yatağı bakımından durumu hakkında bilgi ve görüş talebi.

Açıklamalar:

1. Yukarıda bilgileri yazılı taşınmazın [maliki / kullanıcısı] olarak taşınmazda [planlanan yapı veya faaliyet] yapmayı planlıyorum.
2. Taşınmaz [akarsu adı] yakınındadır; taşınmazın 4373 sayılı Kanun m.1 uyarınca ilan edilmiş bir taşkın sahası içinde kalıp kalmadığı ve DSİ tarafından belirlenmiş taşkın sınırının bulunup bulunmadığı tarafımca bilinmemektedir.
3. [Varsa: belediyeden alınan imar durumu ve plan notu bilgisi].

Hukuki sebepler: 4373 s. Kanun m.1, m.3; Taşkın ve Rüsubat Kontrolü Yönetmeliği m.14, m.15, m.17; Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.5/10.

Sonuç ve istem: Taşınmazın ilan edilmiş taşkın sahası ve DSİ taşkın sınırı bakımından durumunun ve planlanan [yapı / faaliyet] yönünden fenni mahzur bulunup bulunmadığının tarafıma yazılı bildirilmesini arz ederim. [tarih], [imza]

Ek: [konum krokisi / tapu bilgisi].

Başvuru reddedilirse ya da işlem aleyhinize olursa

• Vali kararıyla yıkım veya kaldırma (4373 m.3/2) ve belediye, il özel idaresi veya encümen yıkım kararları (Yön. m.17/1; 3194 m.32): İdari işleme karşı idare mahkemesinde iptal davası; süre yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gün (2577 m.7; süre hesabı m.8).
• Ruhsatsız yapı: Yapı tatil zaptının tebliğinden itibaren en çok bir ay içinde yapı ruhsata uygun hale getirilerek veya ruhsat alınarak mührün kaldırılması istenir (3194 m.32).
• Ağaç, bent ve savak bedel takdiri: Tebliğden itibaren beş gün içinde, metindeki ifadeyle vilayet idare heyetine itiraz; idare heyeti en geç bir ay içinde karar verir ve karar icrayı durdurmaz (4373 m.2/b).
• DSİ’nin olumsuz görüşü: Görüşe karşı ayrı bir itiraz yolu ve süresi resmî metinlerde bulunamadı (doğrulanamadı).

Kaynaklar

• 4373 sayılı Taşkın Sulara ve Su Baskınlarına Karşı Korunma Kanunu: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4373&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=3 (erişim 10.10.2026)
• Taşkın ve Rüsubat Kontrolü Yönetmeliği (RG 3.5.2019, değişiklik RG 2.6.2024): https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=31468&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)
• Taşkın Yönetim Planlarının Hazırlanması, Uygulanması ve İzlenmesi Hakkında Yönetmelik: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=21532&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)
• 6200 sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce Yürütülen Hizmetler Hakkında Kanun: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6200&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=3 (erişim 10.10.2026)
• 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4&MevzuatTur=19&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)
• 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5216&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)
• 3194 sayılı İmar Kanunu: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=3194&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)
• Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=23722&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)
• Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=19788&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2577&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)