Kuyu ruhsatı: yeraltı suyu arama, kullanma ve ıslah-tadil belgeleri

Türkiye’de yeraltı suyu, kamu yararına ait sulardandır; arazinize sahip olmanız altındaki suya da sahip olduğunuz anlamına gelmez. Bu yüzden su temini amacıyla kuyu, sondaj, galeri veya tünel açmak sıkı bir izin rejimine bağlıdır ve üç belge etrafında döner: arama belgesi, kullanma belgesi ve ıslah-tadil belgesi. Üçünün de mercii Devlet Su İşleri (DSİ) teşkilatıdır; başvuru uygulamada ilin bağlı olduğu DSİ bölge müdürlüğüne yapılır ve hukuken DSİ’ye yapılmış sayılır.

Yeraltı suyu ruhsat rejimi nasıl işler?

167 sayılı Kanun’un 8. maddesi, su temini amacıyla DSİ’nin ilan ettiği derinliği aşan her türlü çukur, sondaj ve kuyu ile boyu-kesiti ne olursa olsun her türlü galeri ve tünel için belge alınmasını zorunlu kılar; el ile açılan kuyular bu zorunluluğun dışındadır. Su temini amacı gütmeyen kazılar için belge aranmaz, ancak DSİ isterse bilgi verilmesi zorunludur. Kuyu derinliği malikin iradesiyle belirlenmez: Yeraltı Suları Tüzüğü’nün 4. maddesine göre belgeli kuyu derinliklerini DSİ bölge bölge tespit eder ve ilan olunur.

167 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca başvuru doğrudan DSİ teşkilatına, DSİ teşkilatı yoksa en yakın mülkiye amiri aracılığıyla yapılır ve başvurana bir ay içinde belge verilerek veya ret kararıyla cevap verilmesi gerekir.

Kuyu ruhsatı için hangi üç belge gerekir?

Arama belgesi ilk ve ön izin niteliğindeki adımdır. Arama belgesi verilmiş olması kullanma hakkı doğurmaz; su bulunursa kullanma için ayrıca başvuru gerekir. Uygulamada kuyu yeri, parsel bilgisi, kullanım amacı, teknik proje ve hidrojeolojik etüt dosyası istenir; eksiklik ret sebebi olabilir.

Kullanma belgesi için arama belgesine dayanarak arazisinde su bulan kişinin bir ay içinde DSİ’ye başvurması zorunludur. Kritik şart ölçüm sistemidir: kuyuya ölçüm sistemi kurulmadan kullanma belgesi verilemez. Arama belgesi olmayan kuyuya doğrudan kullanma belgesi düzenlenmesi rejimin mantığına aykırıdır.

Islah-tadil belgesi yeni kuyu açmak için değil, mevcut kuyu veya kaynak üzerinde derinleştirme, kapasite artırma, amaç değişikliği gibi teknik müdahaleler için gerekir; belge alınmadan bu müdahaleler yapılamaz.

Önemli bir mali güvence: 167 sayılı Kanun’un 12. maddesine göre bu belgeler hiçbir ücrete, damga resmine, harca ve sair rüsumata tabi değildir; belge esaslı harç veya damga vergisi talebi doğrudan kanuna aykırıdır.

Kuyu belgeleri hangi yapıda düzenlenir?

Belge	Ne zaman gerekir	Temel madde	Başvuru mercii	Kritik sonuç
Arama belgesi	Su temini amacıyla kuyu/sondaj/galeri/tünel açılmadan önce	167 m.8; Tüzük m.4, 13	DSİ / Bölge teşkilatı	Belgesiz açım yasaktır
Kullanma belgesi	Arama belgesine dayanarak yeraltı suyu kullanılmadan önce	167 m.10, m.13	DSİ / Bölge teşkilatı	Ölçüm sistemi şarttır
Islah-tadil belgesi	Mevcut kuyu/menba üzerinde teknik müdahale yapılmadan önce	167 m.11, m.13	DSİ / Bölge teşkilatı	Müdahale izne bağlıdır

Kuyu ruhsatı başvurusu nasıl yapılır?

1. 1

   Başvuru

   DSİ'ye veya DSİ bölgesel birimine müracaat

   Uygulamada istenen unsur: Tapu, kroki, kullanım amacı, teknik projeHukuki risk: Eksik başvuru reddedilebilir

2. 2

   Teknik inceleme

   Emniyetli verim ve kuyu derinliği kontrolü

   Uygulamada istenen unsur: Hidrojeolojik değerlendirmeHukuki risk: Aşırı çekim reddi

3. 3

   Ölçüm sistemi

   Kullanma belgesinin şartı

   Uygulamada istenen unsur: Sayaç/ölçüm altyapısıHukuki risk: Belge verilmez

4. 4

   Karar

   Olumlu ya da olumsuz işlem

   Uygulamada istenen unsur: Bir aylık cevap süresiHukuki risk: Süre aşımı ve dava konusu

Evrak listesi

Aşağıdaki liste yalnız resmî metinde sayılan belgeleri aktarır. Başvuru, belge isteme formuyla yapılır; form en yakın DSİ teşkilatından ya da en yakın mülkiye amiri aracılığıyla temin edilir ve eksiksiz, doğru doldurulur (Yeraltı Suları Tüzüğü m.6/a; DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği 2.2).

Arama belgesi (Teknik Yönetmelik 2.2.1 ve Form No 2.7.1 ekleri):

• Yeraltısuyu arama belgesi isteme formu: DSİ’ce hiç etüt edilmemiş sahalarda A tipi, DSİ’ce hidrojeolojik etüdü yapılmış sahalarda B tipi form kullanılır (2.2.1.1, 2.2.1.2).
• A tipi için hidrojeoloji raporu, üç takım: beşten fazla kuyu için havzanın hidrojeolojik detaylı etüt raporu, beşten az kuyu için kuyu lokasyonlarını içine alan sahanın hidrojeolojik ön etüt raporu (2.2.1.1.1, 2.2.1.1.2).
• B tipi için her kuyu için kuyu yerini ve su noktalarını gösteren detaylı kroki (2.2.1.2).
• Kuyu projesi (kuyu yeri krokili): kuyuda yapılacak işlemleri, kuyunun çap ve derinliklerini gösterir; 167 s.K. m.17 ve Tüzük m.7’de belirtilen teknik elemanlarca hazırlanır; her kuyu için ayrı ve üç adet (2.2.1.3; Form 2.7.1 eki 2).
• Kuyu açılacak arazinin onaylı tapu fotokopisi (Form 2.7.1 eki 3).
• İhtiyaç belgesi (Form 2.7.1 eki 4). Bu belgenin içeriği resmî metinde tanımlanmış olarak bulunamadı.

Kullanma belgesi (Teknik Yönetmelik 2.2.2 ve Form No 2.7.3 ekleri):

• Yeraltısuyu kullanma belgesi isteme formu (Form No 2.7.3).
• Doğru ve muntazam doldurulmuş kuyu kayıt defteri, iki adet (2.2.2.1).
• Su evsafının kullanma amacına uygun olduğunu gösteren kimyasal su analiz raporunun aslı ile onaylı iki kopyası (2.2.2.2).
• İki adet kuyu kütüğü ile pompa karakteristiklerine ait grafiklerden üçer takım (2.2.2.3).
• Form 2.7.3’ün kendi ek listesi: kuyu kütüğü (3 adet), pompaj programı (3 adet), kullanma amacına uygun analiz raporu (3 adet), kuyu açılan arazinin onaylı tapu fotokopisi. Yönetmelikteki iki liste adet bakımından farklıdır; burada metindeki hâlleri aktarılmıştır.
• Belge değil ön şart: kuyuya ölçüm sistemi kurulmadan kullanma belgesi verilemez (167 s.K. m.10/2).

Islah ve tadil belgesi (Teknik Yönetmelik 2.2.3 ve Form No 2.7.5 ekleri):

• Islah ve tadil belgesi isteme formu (Form No 2.7.5).
• Kuyu veya galerinin son durumunu gösteren onaylı kütüğü (2.2.3.1; formda 1 adet).
• 1/50 ölçekli tadil projesi ve gerekli tafsilat resimleri (2.2.3.2; formda ıslah ve tadil projesi 2 adet).
• Islah veya tadil gerekçesini açıklayan rapor (2.2.3.3; formda 1 adet).
• Kullanma belgesi (2.2.3.4; formda 1 adet).

Başvuru sırasında, istenirse başvuru tarihini gösteren bir makbuz verilir; bir aylık cevap süresi dilekçe ve eklerin DSİ teşkilatına resmen ulaştığı tarihte başlar (Tüzük m.6/b). İncelemede eksik veya hatalı husus görülürse evrakın iki takımı bu hususları açıklayan bir yazıyla başvurana iade edilir (Teknik Yönetmelik 2.3.1). Belgeler hiçbir ücrete, damga resmine ve harca tabi değildir (167 s.K. m.12).

Kaynak: Yeraltı Suları Tüzüğü m.6, m.7, m.8 (mevzuat.gov.tr, erişim 10.10.2026); DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği 2.2, 2.3, Form No 2.7.1, 2.7.3, 2.7.5 (mevzuat.gov.tr, erişim 10.10.2026); 167 s.K. m.10, m.12, m.17 (mevzuat.gov.tr, erişim 10.10.2026).

Dilekçe iskeleti

Teknik Yönetmelik başvurunun Form No 2.7.1 ile yapılmasını öngörür. Aşağıdaki iskelet o formun beyan metnini izler; form yerine geçmez. Köşeli parantezli yerler başvurana göre doldurulur.

DSİ [ ] BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNE
[il]

BAŞVURAN   : [ad soyad / unvan], T.C. kimlik no: [ ], adres: [ ]
KONU       : 167 sayılı Kanun m.9 uyarınca yeraltısuyu arama belgesi
             verilmesi talebi

AÇIKLAMALAR:
1. [il, ilçe, köy/mahalle, ada, parsel] bilgileriyle ekli haritada sınırları
   gösterilen arazimde [adet] [kuyu / sondaj / galeri] açtırmak suretiyle ve
   [kullanım amacı] işinde kullanmak amacıyla yeraltısuyu aramak istiyorum.
2. Talep edilen su miktarı: [ ] ton/gün, [ ] ton/yıl.
3. Kuyu projesi ve rapor, [hazırlayan teknik eleman, unvanı] tarafından
   hazırlanmıştır.

HUKUKİ SEBEPLER: 167 s.K. m.8, m.9, m.12, m.13, m.17; Yeraltı Suları
Tüzüğü m.6, m.7, m.8; DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği 2.2.1.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan arazide yeraltısuyu aramak üzere 167
sayılı Kanun m.9 uyarınca tarafıma bir arama belgesi verilmesini ve başvuru
tarihini gösteren makbuzun verilmesini (Tüzük m.6/b) arz ederim.

[tarih]                                                    [ad soyad, imza]

EKLER:
1. [A tipi için] Hidrojeoloji raporu (3 takım)
2. Kuyu projesi, kuyu yeri krokili (3 takım)
3. Kuyu açılacak arazinin onaylı tapu fotokopisi
4. İhtiyaç belgesi

Kullanma belgesi talebinde konu “167 s.K. m.10 uyarınca kullanma belgesi”, ıslah ve tadil talebinde “167 s.K. m.11 uyarınca ıslah ve tadil belgesi” olarak değişir; ekler yukarıdaki evrak listesinin ilgili bölümünden alınır.

Başvuru reddedilirse ya da işlem aleyhinize olursa

• Ret cevabının gerekçesi. Belge verilmediği ya da rapor ve projeler kabul olunmadığı takdirde sebepler verilen cevapta açıkça belirtilir (Yeraltı Suları Tüzüğü m.8/a).
• İptal davası. Merci: idare mahkemesi. Süre: yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren 60 gün (2577 s. İYUK m.7/1, m.7/2-a). Süre hesabında tatil günleri sayılır; son gün tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar; sürenin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına (yirmi temmuzdan otuz bir ağustosa kadar) rastlarsa ara vermenin bitimini izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır (2577 m.8, m.61/1; m.61/1’deki istisna saklıdır).
• Dava öncesi idareye başvuru. Dava açma süresi içinde işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi ya da yeni işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan istenebilir; bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (2577 m.11).
• Cevap verilmezse. 167 s.K. m.13 başvuruya bir ay içinde cevap verilmesini öngörür. 2577 m.10/2 metni ise otuz gün içinde cevap verilmeyen isteğin reddedilmiş sayılacağını ve dava açma süresi içinde dava açılabileceğini söyler. İki hükmün birbirine etkisi resmî metinde ayrıca düzenlenmemiştir (doğrulanamadı).
• Ret işlemine karşı dava ayrıntısı ve Danıştay kararları için: Kuyu belgesi ret ve iptal davaları. Belgesiz açımın yaptırımı için: Ruhsatsız kuyu cezaları.

Kaynak: 2577 s. İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, m.8, m.10, m.11, m.61 (mevzuat.gov.tr, erişim 10.10.2026); Yeraltı Suları Tüzüğü m.8; 167 s.K. m.13.

İlgili veri

Bu su yılında ilinize ve havzanıza düşen yağışın 1991–2020 normaline oranı, kar ve toprak nemi satırları ve yağışın yeraltı suyuna ulaşma süresi için: Yağmur nereye gider? (bilgilendirme amaçlı veri; parsel ya da kuyu için su miktarı söylemez).

Dikkat

Yeraltı suyu rejiminde en kritik unsur, arama-kullanma-ıslah-tadil zincirinin doğru kurulması ve ölçüm sistemi zorunluluğunun atlanmamasıdır.

Dayanak

• 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun
• Yeraltı Suları Tüzüğü

Emsal kararlar

Künyelerin resmî karar sunucusunda (karararama.danistay.gov.tr) doğrulanma durumu her kararın yanında belirtilir; doğrulanamayan künye “doğrulanamadı” etiketiyle durur.

• Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 2011/3727 E., 2012/3244 K. (resmî kaynaktan doğrulanamadı) — kuyu suyu 167 sayılı rejime tabidir; kararda arama belgesinin bir yıllık süreli olduğuna açık atıf vardır. (ikincil kaynak; resmî doğrulama bekliyor)
• Danıştay 2022/3005 E., 2022/3470 K. (resmî sunucuda İdare Dava Daireleri Kurulu kararı; künye çelişkisi, doğrulanamadı) — 167’nin arama belgesi mekanizması yeraltı suyu rejiminin çekirdeğidir.