Hukuk omurgası
Su hukuku
Yeraltı suyu, kuyu ruhsatı, sondaj, tahsis, jeotermal ve kamulaştırma: izin, ceza ve uyuşmazlık rehberlerinin tek girişi.
Kanun özeti
Türkiye'de su hukuku tek bir rejim değildir: yeraltı suyu 167 sayılı Kanun, jeotermal 5686, kamulaştırma 2942, kamu ihaleleri 2886 ve su tahsisi ayrı yönetmeliklerle düzenlenir. Bu sayfa hangi işlemde hangi merciye, hangi süre içinde başvurulacağını ve olası ceza ile emsal kararları tek tabloda toplar.
Karar matrisi
Hangi durumda hangi merci, süre ve ceza?
Aşağıdaki tablo tüm su hukuku rehberlerindeki karar satırlarını birleştirir. Bir konuyu arayın (ör. “ceza”, “ihale”, “kamulaştırma”); sonuç anında süzülür. Satırlar yalnız doğrulanmış mevzuat ve içtihattan damıtılmıştır.
35 karar satırı
| Konu | Senaryo / sorun | Yetkili merci | İtiraz / başvuru süresi | Ceza / maliyet | Emsal ve çözüm yolu |
|---|---|---|---|---|---|
| Baraj kamulaştırması, kamulaştırmasız el atma ve ecrimisil | Usulüne uygun kamulaştırma | İdare; uyuşmazlıkta kamulaştırma mahkemesi | Doğrulanmış süre yok | Uyuşmazlık bedelin miktarı üzerinde | 2942 s.K. m.1 |
| Baraj kamulaştırması, kamulaştırmasız el atma ve ecrimisil | Kamulaştırmasız el atma (taşınmaz su altında) | İdari / adli yargı | Doğrulanmış süre yok | Bedel / tazminat sorunu | Doğrulanmış içtihat yok (veri tabanında bulunmuyor) |
| Baraj kamulaştırması, kamulaştırmasız el atma ve ecrimisil | İmar kısıtlılığı | İdare | İmar planı yürürlüğünden itibaren beş yıl (2942 Ek m.1) | — | 2942 s.K. Ek m.1 |
| Baraj kamulaştırması, kamulaştırmasız el atma ve ecrimisil | Ecrimisil (fiilî kullanım bedeli) | Adli yargı | Doğrulanmış süre yok | Fiilî kullanım bedeli tartışması | Doğrulanmış içtihat yok (veri tabanında bulunmuyor) |
| Jeotermal ruhsat | Jeotermal arama ruhsatı | Yetkili kamu idaresi | Üç yıl; olumlu gelişmede bir yıl uzatma (5686 m.5) | — | 5686 s.K. m.5 — öncelik hakkı esastır |
| Jeotermal ruhsat | İşletme ruhsatı başvurusu | İdare | Arama süresinin son günü akşamına kadar (m.6) | Başvuru yapılmazsa hak kaybı doğar | 5686 s.K. m.6 |
| Jeotermal ruhsat | İşletmeye geçmeme / ruhsat iptali | İdare | İşletme ruhsatı otuz yıl; onar yıllık uzatma (m.6) | Teminat irat kaydı; saha ihaleye çıkarılır | 5686 s.K. m.6 |
| Jeotermal ruhsat | Geçiş rejimi ve yetki uyuşmazlığı | İdari yargı | Doğrulanmış süre yok | — | Danıştay 8.D. 2018/6147 E., 2024/72 K. · 2021/5225 E., 2023/6171 K. |
| Kaynak hakkı, mecra irtifakı ve komşu parselden su alma | Araziden çıkan kaynağa el atma | Asliye hukuk mahkemesi (el atmanın önlenmesi) | Doğrulanmış süre yok | — | Yargıtay 7.HD 2024/1239 E., 2024/2246 K. — TMK 718 ve 756 birlikte uygulanır |
| Kaynak hakkı, mecra irtifakı ve komşu parselden su alma | Başkasının arazisindeki kaynak hakkı | Tapu kütüğü (irtifak tescili) | Doğrulanmış süre yok | — | Yargıtay 14.HD 2013/5715 E., 2013/7588 K. — irtifakla kurulur |
| Kaynak hakkı, mecra irtifakı ve komşu parselden su alma | Suyu yetmeyen komşunun yararlanması | İdare (kullanma belgesi) / komşuluk | Doğrulanmış süre yok | Zarar tazmini + tesis masrafına katılım | Yeraltı Suları Tüzüğü m.16 — şartlı yararlanma |
| Kaynak suyu kiralama | Kaynağı kiraya verme (yetki sorunu) | İl özel idaresi / belediye | Doğrulanmış süre yok (şartname ve sözleşme) | — | Danıştay 13.D. 2013/263 E., 2018/2731 K. — ihalesiz kiralama hukuka aykırı |
| Kaynak suyu kiralama | İhalesiz kiralama | İdare → idari yargı | Doğrulanmış süre yok | — | Danıştay 13.D. 2015/4133 E., 2021/4015 K. — 167, kiralamayı 2886'ya bağlar |
| Kaynak suyu kiralama | Özel mülkiyetteki kaynağın kiralanabilirliği | İdare → idari yargı | Doğrulanmış süre yok | — | Danıştay 8.D. 2018/2016 E., 2020/4396 K. — açık düzenleme yok |
| Kuyu belgesi ret ve iptal davaları | Belge başvurusunun reddi | DSİ (başvuru) → idari yargı (iptal davası) | Başvuruya bir ay içinde cevap zorunlu (167 m.13) | — | Danıştay 8.D. 2018/6147 E., 2024/72 K. — sebep somut kurulmalı |
| Kuyu belgesi ret ve iptal davaları | Mevcut belgenin iptali / rejim geçişi | İşlemi tesis eden idare → idari yargı | Doğrulanmış süre yok | — | Danıştay 8.D. 2018/6147 E., 2024/72 K. — 167 belgesi 5686'ya otomatik intibak etmez |
| Kuyu belgesi ret ve iptal davaları | Yetkisiz idarece tesis edilen işlem | İdari yargı | Doğrulanmış süre yok | — | Danıştay 8.D. 2021/5225 E., 2023/6171 K. — yetkisiz işlem sakat |
| Kuyu belgesi ret ve iptal davaları | Sondajın çevredeki kaynaklara etkisi | İdare → idari yargı | Doğrulanmış süre yok | — | Danıştay 10.D. 2017/40 E., 2021/4632 K. — teknik değerlendirme şart |
| Kuyu ruhsatı | Su temini için kuyu, sondaj, galeri veya tünel açma | DSİ (ilin bağlı olduğu bölge müdürlüğü) | Başvuruya bir ay içinde cevap (Yeraltı Suları Tüzüğü m.13) | Belgesiz açım yasak; 167 m.18 yaptırımları | 167 m.8; Yargıtay 7.HD 2011/3727 E., 2012/3244 K. |
| Kuyu ruhsatı | Bulunan suyu kullanma | DSİ | Arama belgesine dayanarak bir ay içinde müracaat (167 m.10) | Ölçüm sistemi kurulmadan kullanma belgesi verilmez | 167 m.10 |
| Kuyu ruhsatı | Mevcut kuyuda teknik müdahale (ıslah-tadil) | DSİ | Doğrulanmış süre yok | Belgeler harç ve damga resminden muaf (167 m.12) | 167 m.11 |
| Kuyu taşıma | Kuruyan/çöken kuyu (onarılabilir) | DSİ | Doğrulanmış süre yok | Belgeler harç ve damga resminden muaf (167 m.12) | Islah-tadil belgesi (167) |
| Kuyu taşıma | Kuyu taşıma (yeni noktada sondaj) | DSİ | Doğrulanmış süre yok | Belgeler harç ve damga resminden muaf (167 m.12) | Yeni arama + yeni kullanma belgesi gerekir |
| Kuyu taşıma | Kirlenen kuyu | DSİ; sağlık/çevre incelemesi | Doğrulanmış süre yok | Çoğu kez yeni izin gerekir | Doğrulanmış içtihat yok |
| Ruhsatsız kuyu açmanın ve belge dışı su kullanmanın cezaları | Belgesiz kuyu açma veya kasten yanlış bilgi verme | Mahallî mülkî amir (valilik/kaymakamlık) | Doğrulanmış süre yok (tespit sonrası yaptırım) | 167 m.18/a: 1.000–5.000 TL; kuyu kapatma, masraf açtırandan alınır | Danıştay 8.D. 2022/3005 E., 2022/3470 K. — arama belgesi rejimin çekirdeği |
| Ruhsatsız kuyu açmanın ve belge dışı su kullanmanın cezaları | Belge şartlarına aykırı su kullanma (m.10-11 ihlali) | Mahallî mülkî amir | Doğrulanmış süre yok | 167 m.18/b: 500–2.000 TL; ayrıca kuyu kapatma | Danıştay 8.D. 2023/663 E., 2023/829 K. — izin aşımını DSİ tespit eder |
| Ruhsatsız kuyu açmanın ve belge dışı su kullanmanın cezaları | Kesilen cezaya veya kapatma kararına karşı yargı yolu | İdari yargı (iptal davası) | Doğrulanmış süre yok | — | Yargıtay 7.HD 2011/3727 E., 2012/3244 K. — kuyu suyu 167 rejimine tabi |
| Su tahsisinde öncelik sırası ve tahsis kriterleri | Su tahsisi talebi | DSİ | Doğrulanmış süre yok | — | Su Tahsisleri Hakkında Yönetmelik m.8 |
| Su tahsisinde öncelik sırası ve tahsis kriterleri | Talebin değerlendirilmesi | DSİ | Doğrulanmış süre yok | — | m.10 — miktar, kalite ve kullanım önceliği birlikte |
| Su tahsisinde öncelik sırası ve tahsis kriterleri | Kullanım öncelik sırası | DSİ | Doğrulanmış süre yok | — | Yeraltı Suları Tüzüğü m.15 — içme ilk sırada |
| Su tahsisinde öncelik sırası ve tahsis kriterleri | Yürürlükten önceki eski tahsisler | DSİ | Doğrulanmış süre yok | — | 6200 s.K. Geçici m.13 — mevcut durum korunur |
| Yeraltı suyu işletme sahası ilanının hukuki sonuçları | İşletme sahası ilanı | DSİ (tespit) → Resmî Gazete ilanı | Doğrulanmış süre yok | — | Yeraltı Suları Tüzüğü m.2 |
| Yeraltı suyu işletme sahası ilanının hukuki sonuçları | Belgeli kuyu derinliği sınırı | DSİ | Doğrulanmış süre yok (sonradan değiştirilebilir) | — | Yeraltı Suları Tüzüğü m.4 |
| Yeraltı suyu işletme sahası ilanının hukuki sonuçları | Sürekli denetim ve uygunsuzluk tespiti | DSİ | Doğrulanmış süre yok | Zabıtla tespit; emniyetli miktar yeniden ayarlanabilir | Yeraltı Suları Tüzüğü m.11-12 |
| Yeraltı suyu işletme sahası ilanının hukuki sonuçları | Mevcut belge sahibinin kazanılmış hakkı | İdare → idari yargı | Doğrulanmış süre yok | — | Danıştay 8.D. 2018/6147 E., 2024/72 K. — statü otomatik yok sayılamaz |
Bu süzgeçle eşleşen karar satırı bulunamadı.
Süreç rehberleri
İzin, başvuru ve belge süreçleri: hangi belge, kimden, hangi sürede.
- Rehber · SüreçJeotermal ruhsat: arama, işletme ve uyuşmazlıklar5686 sayılı Kanun kapsamında jeotermal kaynak ve doğal mineralli su ruhsatları: arama ruhsatında öncelik hakkı, işletme ruhsatına zamanında başvuru zorunluluğu, 30 yıllık işletme süresi ve iptal-ihale mekanizması.4 karar satırı
- Rehber · SüreçKaynak suyu kiralama: yetki, ihale zorunluluğu ve sözleşmeKaynak sularının kim tarafından, hangi usulle kiraya verilebileceği: 167 sayılı Kanun m.4, 5393 sayılı Belediye Kanunu m.15 ve 831 sayılı Sular Hakkında Kanun çerçevesi; 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'na uygun ihale zorunluluğu.3 karar satırı
- Rehber · SüreçKuyu ruhsatı: yeraltı suyu arama, kullanma ve ıslah-tadil belgeleri167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun uyarınca kuyu açmadan önce alınması zorunlu arama belgesi, suyu kullanmak için gereken kullanma belgesi ve mevcut kuyuya müdahale için ıslah-tadil belgesi: kimden, hangi belgelerle, hangi sürede alınır.3 karar satırı
- Rehber · SüreçKuyu taşıma: kuruyan, çöken veya kirlenen kuyuda hukuki yolKuruyan, çöken veya kirlenen bir yeraltı suyu kuyusunda ıslah-tadil ile yeni arama/kullanma belgesi arasındaki ayrım; kuyu taşımanın neden çoğu kez yeni ruhsat gerektirdiği; DSİ'ye sunulacak teknik ve hukuki evrakın tam listesi ve başvuru şeması.3 karar satırı
- Rehber · SüreçSu tahsisinde öncelik sırası ve tahsis kriterleriDSİ'ye su tahsis başvurusu nasıl yapılır, talepler hangi ölçütlerle değerlendirilir: Su Tahsisleri Hakkında Yönetmelik m.8-10 ve Yeraltı Suları Tüzüğü m.15'teki kullanım öncelik sıralaması (içme, temizlik, hayvan sulaması, zirai sulama, sanayi, sportif tesisler).4 karar satırı
- Rehber · SüreçYeraltı suyu işletme sahası ilanının hukuki sonuçlarıBir bölgenin 'yeraltı suyu işletme sahası' ilan edilmesi ne anlama gelir: Yeraltı Suları Tüzüğü m.2 uyarınca Resmî Gazete ilanı, kuyu derinliği sınırları, DSİ'nin sürekli kontrol yetkisi ve mevcut belge sahiplerinin durumu.4 karar satırı
Uyuşmazlık rehberleri
Yaptırım, dava ve ihtilaf ekseni: ceza, iptal davası, kamulaştırma.
- Rehber · UyuşmazlıkBaraj kamulaştırması, kamulaştırmasız el atma ve ecrimisilBaraj ve gölet projelerinde taşınmazı su altında kalanların hukuki durumu: 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu çerçevesi, kamulaştırmasız el atma ve ecrimisil tartışması, 6200 sayılı Kanun'un geçiş hükümleri.4 karar satırı
- Rehber · UyuşmazlıkKaynak hakkı, mecra irtifakı ve komşu parselden su almaTMK 718 ve 756 çerçevesinde kaynak üzerindeki hak, yeraltı suyunun kamu suyu niteliği ve Yeraltı Suları Tüzüğü m.16 uyarınca komşu arazideki yeraltı suyundan şartlı yararlanma.3 karar satırı
- Rehber · UyuşmazlıkKuyu belgesi ret ve iptal davaları: DSİ işlemlerine karşı yargı yoluDSİ'nin arama veya kullanma belgesi başvurusunu reddetmesi ya da mevcut belgeyi iptal etmesi halinde iptal davasının eksenleri: sebep unsuru, kazanılmış hak, idari yetki ve teknik değerlendirme zorunluluğu.4 karar satırı
- Rehber · UyuşmazlıkRuhsatsız kuyu açmanın ve belge dışı su kullanmanın cezalarıBelgesiz kuyu açmanın, kasten yanlış bilgi vermenin ve belge şartlarına aykırı su kullanmanın yaptırımları: 167 sayılı Kanun m.18 uyarınca idari para cezası ve kuyu kapatma; cezayı mahallî mülkî amir verir.3 karar satırı
Su işlemleri ve hukuki dayanakları
20 su işlemi ve her birinin kanuni/yönetmelik dayanağı. Hangi kuruma gideceğinizi adım adım görmek için işlem → kurum sayfasına bakın.
- Yeraltı suyu arama belgesi167 s. Yeraltısuları Hk. K. md.8 ve md.9 (bir sene süreli; süre sonunda temdit)
- Yeraltı suyu kullanma belgesi167 s.K. md.10 (arama belgesine dayanarak su bulan kimse bir ay içinde müracaat eder; ölçüm sistemi kurulmadan belge verilemez)
- Yeraltı suyu ıslah ve tadil belgesi167 s.K. md.11 (kuyu verimini artırma veya kullanma şeklini değiştirme)
- Su tahsis talebi (yüzey ve yeraltı suyu)Su Tahsisleri Hk. Yön. md.8 (gerçek veya tüzel kişiler DSİ’ye müracaat eder) ve md.9 (başvuru yöntemi)
- Tahsis edilen su miktarının azaltılması talebiSu Tahsisleri Hk. Yön. md. (su ihtiyacının azalması durumunda dilekçe ile başvuru)
- Su ve kanalizasyon durum belgesi2560 s. İSKİ K. md.18 (yapı ruhsatı isteyen gerçek ve tüzel kişiler önce İSKİ’den belge almak zorundadır)
- Kanalizasyona bağlantı (taşınmazın bağlanması)2560 s. İSKİ K. md.17 (bedeli taşınmaz sahibinden alınmak suretiyle İSKİ tarafından yapılır)
- Atıksu bağlantı izni (evsel atıksu)Su Kirliliği Kontrolü Yön. md.44 (atıksu altyapı tesisleri yönetimince yazılı belge karşılığında verilir)
- Bağlantı kalite kontrol izin belgesi (endüstriyel/karışık atıksu)Su Kirliliği Kontrolü Yön. md.44 ve md.45-48
- Su verimliliği belgesi (mavi/yeşil/turkuaz)Su Verimliliği Yön. md.7 (üç seviye), md.8 (başvuru), md.9 (beş yıl geçerlilik)
- Su Yapıları Yetkili Denetim Firması (SYDF) izin belgesiSu Yapıları Denetim Hizmetleri Yön. md.16 (firmalar belgeleri tamamlayarak DSİ’ye dilekçe ile başvurur; md.16/3 devredilemez)
- Su ürünleri ruhsat tezkeresi1380 s. Su Ürünleri K. md.3 (ticari amaçlı su ürünleri avcılığı için Tarım ve Orman Bakanlığından ruhsat tezkeresi veya izin alınması zorunludur)
- Su ürünleri yetiştiricilik tesisi izni1380 s. Su Ürünleri K. ve Su Ürünleri Yön.; Devletin hüküm ve tasarrufundaki alanlarda Millî Emlak birimleri marifetiyle
- Jeotermal kaynak ve doğal mineralli su arama ruhsatı5686 s. Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular K. md.4 ve md.6
- Jeotermal kaynak ve doğal mineralli su işletme ruhsatı5686 s.K. md.4 vd. (arama süresi sonunda işletme projesi ile idareye başvuru)
- Doğal mineralli su tesis izniDoğal Mineralli Sular Hk. Yön. md.4/1-g (tesis izni) ve ilgili maddeler; Bilimsel Değerlendirme Komisyonu Raporu aranır
- Hammadde üretim izni (kum-çakıl vb.)3213 s. Maden K. (hammadde üretim izni); akarsu yatağında ise taşkın ve rüsubat mevzuatı da uygulanır
- Sulak alanda faaliyet izniSulak Alanların Korunması Yön. md.9 (kum alımı vb. için Genel Müdürlük/Bölge Müdürlüğü uygun görüşü) ve md.39 (başvuru formları ve izin belgeleri)
- Atıksu arıtma tesisi elektrik enerjisi teşviki (geri ödeme belgesi)Atıksu Arıtma Tesisi Enerji Teşviki Yön. (geri ödeme belgesi; SGK borcu yoktur yazısı aranır)
- Su kullanım hakkı anlaşması (HES/üretim tesisi)4 s. CBK DSİ bölümü (işletmeye açılan hidroelektrik santrallerin su kullanım hakkı anlaşmalarına uygunluğu); 6446 s. Elektrik Piyasası K.
Sektörünüze göre durumunuz
Faaliyet kolunuza göre yükümlülük ve ilgili rehber eşleşmesi.
Hukuki danışmanlık ve iletişim
Somut durumunuz için hukuki değerlendirme
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlığa dair hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Durumunuzun hukuki olarak değerlendirilmesi için bir hukukçuya danışmanız gerekir. Bu konuda bilgi almak isterseniz aşağıdaki kanallardan ulaşabilirsiniz.
Hukuki içerik Arslan Hukuk Bürosu tarafından hazırlanır · Arslan Hukuk Bürosu
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlığa dair hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz.