Yeraltı suyu kullanma belgesi nedir, kim alır, ne kadar geçerli?

Kullanma belgesi, yeraltı suyu arama belgesiyle açılan kuyuda bulunan suyun kullanılabilmesi için DSİ’den alınan ikinci belgedir. 167 sayılı Kanun’a göre su bulan kişi bir ay içinde başvurur ve ölçüm sistemi kurulmadan belge verilemez. 167 sayılı Kanun, Yeraltı Suları Tüzüğü ve DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği’nde kullanma belgesi için bir geçerlilik süresi yazılı değildir.

Kural ve dayanağı

• Tanım ve başvuru süresi. Arama belgesine dayanarak arazisinde yeraltı suyu bulunan kimse bu suyu kullanabilir; ancak bir ay içinde DSİ’ye başvurarak kullanma belgesi alır (167 s. Kanun m.10/1).
• Kim alır. Kanun “kimse” kavramını resmî, yarı resmî veya hususi hüviyeti haiz gerçek ve tüzel kişiler olarak tanımlar; “belge sahibi” arama, kullanma veya ıslah ve tadil belgesi almış kimsedir (167 s. Kanun m.2).
• Ölçüm sistemi şartı. Kuyu, galeri, tünel ve benzerlerine ölçüm sistemleri kurulmadan kullanma belgesi verilemez (167 s. Kanun m.10/2). Ayrıntı için kuyu sayacı rehberine bakınız.
• Başvuru ve cevap. Başvuru bulunulan yerdeki DSİ teşkilatına, yoksa en yakın mülkiye amiri aracılığıyla yapılır; bir ay içinde belge verilerek veya reddedilerek cevap verilir (167 s. Kanun m.13).
• Aynı depoya yoğun talep. Su talepleri yeraltı suyu deposunun emniyetli verim haddine yaklaşırsa, bir başvurudan sonraki bir hafta içinde aynı depo için yapılan başka başvurular ilgili bakanlık temsilcilerinden oluşan bir heyetçe incelenir ve hangi taliplere kullanma belgesi verileceği karara bağlanır (167 s. Kanun m.14).
• Sicil ve harç. Verilen belgeler DSİ’ce bir sicile kaydedilir (167 s. Kanun m.15); belge hiçbir ücrete, damga resmine ve harca tabi değildir (m.12).
• Kişiye ve kuyuya bağlılık. Açılacak her kuyu için ayrı belge verilir. Belge ait olduğu kuyuya mahsustur, başka kuyu için kullanılamaz; üzerinde adı ve soyadı yazılı kimseye aittir, başkalarına devredilemez (YAS Tüzüğü m.8/c). Kullanma belgesi formunun arka yüzü de “Belge sahibine aittir. Başkasına devredilemez.” ve “Bu belge formda tarif edilen yere ait olup başka yer için kullanılamaz.” kayıtlarını taşır (Teknik Yönetmelik Form 2.7.4).
• Amaçla sınırlılık. Belge, suyun yalnız formda yazılı amaçla kullanılması şartıyla verilir; alınacak su formda belirtilenden fazla olamaz (Teknik Yönetmelik Form 2.7.4). Kullanma şeklinin değiştirilmesi ya da kuyuya müdahale için ayrıca ıslah ve tadil belgesi gerekir (167 s. Kanun m.11).
• Miktarın sonradan ayarlanması. DSİ, rasat ve araştırmalara göre kuyulardan çekilecek emniyetli su miktarını azaltıp çoğaltabilir; durum belge sahibine yazıyla bildirilir ve belgeye işlenir. Belge sahibi bu miktardan fazla su çekmez (YAS Tüzüğü m.12; Teknik Yönetmelik Bölüm V, 1.1 ve 3.4).
• İşletme bilgisi verme. Kullanma belgesiyle yapılan işletmelerde, çekilen su miktarı, pompaj süre ve tarihleri, seviye gözlemleri ve kullanılan enerji veya akaryakıt bilgisinin DSİ’nin dağıttığı özel formlara işlenerek en geç bir ay içinde DSİ’ye gönderilmesi zorunludur (Teknik Yönetmelik Bölüm V, 3.1-3.2).
• Komşu hakkı. Arazisinde yeterli su bulunmayan kişinin komşu arazideki kuyunun fazla suyundan yararlanabilmesi için önce kullanma belgesi alması şarttır (YAS Tüzüğü m.16/a).
• 1960 öncesi kuyular. 167’nin yürürlüğünden önce açılmış ve m.8 kapsamına giren tarım, maden ve sanayi kuyuları için sahiplerin 2 sene içinde DSİ’ye başvurması, DSİ’nin de başvurudan itibaren 1 ay içinde kullanma belgesi vermesi öngörülmüştür (167 s. Kanun geçici m.1).

Kullanma belgesi ne kadar geçerli?

• Belgenin süresi. 167 sayılı Kanun arama belgesi için bir sene süre öngörür (167 m.9; ayrıca Teknik Yönetmelik Form 2.7.2). Kullanma belgesi için 167 sayılı Kanun’da, Yeraltı Suları Tüzüğü’nde ve Teknik Yönetmelik’te böyle bir süre hükmü yoktur. Resmî metinde süre yok.
• Yıllık miktar. Süreyle karıştırılmaması gereken husus: ölçüm sistemine yüklenen çekilebilecek azami su miktarı, kullanma belgesinin verildiği tarihten itibaren bir yıl geçerlidir ve her yıllık dönemin sonunda yeni yükleme yapılır; kullanılmayan miktar ertesi yıla devredilemez (Ölçüm Sistemleri Yönetmeliği m.7/b, m.7/c). Elektrik sayacıyla ölçülen kuyularda kullanma belgesine yazılan enerji miktarı da yıllıktır (m.9/ç).
• Su Tahsisleri Yönetmeliği. Bu yönetmelik su tahsis süresinin DSİ’ce tespit edileceğini (m.11) ve tahsisin sona erme ve iptal hallerini (m.14) düzenler. Ancak yeraltı suyu kullanımına yönelik tahsis başvurularının 167 sayılı Kanun, Yeraltı Suları Tüzüğü ve Teknik Yönetmelik hükümlerine göre yapılacağını da belirtir (m.9/1). m.11 ve m.14’ün 167’ye göre verilen kullanma belgesine uygulanıp uygulanmadığı resmî metinde açıkça yazılı değildir: doğrulanamadı.
• Belgenin sona ermesine yol açan haller. Metinlerde şunlar geçer:
  • Çevre kuyulara zarar verildiği tespit edilir ve verilen sürede zarar önlenmezse kullanma belgesi geri alınarak işletme tatil edilir ve 167 m.18 uygulanır (Teknik Yönetmelik Bölüm V, 3.5).
  • 1/3/2013 öncesi kullanma belgesi almış olanlardan ölçüm sistemini süresinde kurmayanların belgeleri iptal edilerek kuyuları kapatılır (167 s. Kanun geçici m.3).
  • Yüzeysel sulama projesi devam eden sahalardaki kuyulara ölçüm sistemi kurulmaz; yüzeysel su verildiğinde bu kuyular iptal edilir (Ölçüm Sistemleri Yönetmeliği m.18).
  • Kıyı bölgelerinde emniyetli çekim değerinin aşılmasına yol açan ruhsatlı kuyuların izin verilen çekim miktarları azaltılır veya kuyular kapatılarak ruhsatları iptal edilir (Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik m.12/3).

Evrak listesi

Kullanma belgesi isteme formu (Teknik Yönetmelik Form 2.7.3) ekleri:

• Kuyu kütüğü (3 adet). Kütüklerden biri onaylanarak başvurana geri verilir (formdaki not).
• Pompaj programı (3 adet).
• Analiz raporu, kullanma amacına uygun (3 adet).
• Kuyu açılan arazinin onaylı tapu fotokopisi.

Formda doldurulacak başlıca bilgiler (Form 2.7.3): başvuranın kimliği ve adresi; teknik sorumlu ile sondör, kuyucu ya da galericinin bilgileri; kuyunun yeri, DSİ numarası ve koordinatı; pompajla ve artezyen verim (l/sn), statik ve dinamik seviye (m); çekilecek su miktarı (ton/gün ve ton/yıl); çekilecek suyu temine yetecek enerji miktarı (kWh); sayaç numarası; kullanma amacı.

Not: Teknik Yönetmeliğin Bölüm I, 2.2.2 metni ekleri farklı sayar: doğru ve muntazam doldurulmuş kuyu kayıt defterinden iki adet; kimyasal su analiz raporunun aslı ile onaylı iki kopyası; iki adet kuyu kütüğü ile pompa karakteristiklerine ait grafiklerden üçer takım. Analiz raporunda suyun kullanma maksadına uygunluğu açıkça belirtilmezse belge verilmez (Bölüm V, 1.2).

Kaynak: DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği, Form 2.7.3; Bölüm I, 2.2.2; Bölüm V, 1.2.

Dilekçe iskeleti

Aşağıdaki metin Form 2.7.3’teki talep cümlesine dayanan bir şablondur; DSİ’nin güncel formu varsa o form esas alınır.

DSİ [bölge numarası]. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNE
[şube müdürlüğü, varsa]

BAŞVURAN      : [ad soyad / unvan]
T.C. KİMLİK NO: [T.C. kimlik no / vergi no]
ADRES         : [tebligat adresi]

KONU          : Yeraltı suyu kullanma belgesi verilmesi talebi.

AÇIKLAMALAR   :
1. [arama belgesi tarihi] tarihli ve [arama belgesi no] sayılı arama
   belgesine dayanarak [il/ilçe/köy, ada/parsel] taşınmazda açılan,
   DSİ numarası [kuyu no] olan kuyuda [su bulunma tarihi] tarihinde
   yeraltı suyu bulunmuştur.
2. Kuyunun verimi [l/sn], statik seviyesi [m], dinamik seviyesi
   [m]'dir. Çekilmesi talep edilen su miktarı [ton/gün] ve [ton/yıl],
   kullanma amacı [amaç]'tır.
3. Kuyuya kurulan ölçüm sisteminin sayaç numarası [sayaç no]'dur.
   Çekilecek suyu temine yetecek enerji miktarı [kWh]'dir.
4. Teknik sorumlu: [ad soyad, meslek, oda sicil no].

HUKUKİ SEBEPLER: 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun m.10, m.12,
m.13; Yeraltı Suları Tüzüğü m.6, m.8; DSİ Yeraltısuları Teknik
Yönetmeliği Bölüm I, 2.2.2 ve Form 2.7.3.

SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda yeri ve ekli kütüğünde durumu açıklanan
kuyuda bulunan suyu kullanmak için, 167 sayılı Kanun'un 10. maddesi
gereğince tarafıma bir yeraltı suyu kullanma belgesi verilmesini arz
ederim. [tarih]

                                        [ad soyad, imza]

EKLER:
1. Kuyu kütüğü (3 adet)
2. Pompaj programı (3 adet)
3. Kullanma amacına uygun analiz raporu (3 adet)
4. Kuyu açılan arazinin onaylı tapu fotokopisi
5. Arama belgesi örneği

Başvuru reddedilirse ya da işlem aleyhinize olursa

• Ret, geri alma, miktar azaltma. Merci idare mahkemesidir. Dava açma süresi, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren 60 gündür (2577 s. İYUK m.7/1, m.7/2-a; süre hesabı m.8). Belge verilmediğinde sebepler cevapta açıkça belirtilir (YAS Tüzüğü m.8/a).
• Cevapsızlık. Başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve ilgili, otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açabilir (2577 m.10/2).
• Kontrol ve sulh mahkemesi. DSİ, belgeye uygunluğu her an kontrol edebilir. Uygunsuzluk zabıtla tespit edilir ve tedbir için belge sahibine yazıyla süre verilir; tedbir alınmazsa Tüzük m.11 durumun zabıtla birlikte sulh mahkemesine intikal ettirilerek 167 m.18’e göre hareket edileceğini yazar. Ancak 167 m.18’in 2008’de değişen (5728 s. Kanun) son fıkrasına göre bu Kanundaki idari para cezalarını mahallî mülkî amir verir. Tüzük hükmünün bugünkü uygulaması doğrulanamadı.
• İdari para cezası. 167 m.10’a aykırılık m.18/b kapsamındadır. Mahallî mülki amirin verdiği idari para cezasına karşı tebliğ veya tefhimden itibaren en geç 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur (5326 s. Kabahatler Kanunu m.27/1; metinde ‘sulh ceza mahkemesi’). Ceza, kuyu kapatma gibi idari yargının görev alanına giren bir kararla aynı işlemde verilmişse itiraz iptal davasıyla birlikte idare mahkemesinde görülür (5326 m.27/8). Güncel tutar için ceza tablosu: /hesaplayicilar/kuyu-cezasi-hesaplama/.
• Emsal. Danıştay 8. Daire 2025/5198 E., 2025/10204 K. (23.12.2025) sayılı kararda, jeotermal kaynak olarak değerlendirilen ve yeraltı suyu kullanma belgesi bulunmayan bir site kuyusu için 5686 sayılı Kanun’a dayanılarak verilen işlemin, kuyunun mühürlenmesine ilişkin kısmı yönünden verilen karar onanmış; idari para cezası kısmı yönünden ise davalı idarenin yetkisi bulunmadığı ve 5686’ya göre verilecek cezanın bu Kanun’da yer almayan “yeraltı suyu kullanım belgesine” dayandırılamayacağı gerekçesiyle bozulmuştur (karar sayfası, erişim 10.10.2026).

Kaynaklar

• 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun, m.2, m.9, m.10, m.11, m.12, m.13, m.14, m.15, m.18, geçici m.1, geçici m.3: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=167&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=4 (erişim 10.10.2026)
• Yeraltı Suları Tüzüğü, m.6, m.8, m.11, m.12, m.16: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=51465&MevzuatTur=2&MevzuatTertip=4 (erişim 10.10.2026)
• DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği (RG 23.06.1972, sayı 14224), Bölüm I, 2.2.2; Form 2.7.2, 2.7.3, 2.7.4; Bölüm V, 1.1, 1.2, 3.1-3.5: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=13933&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)
• DSİ Yeraltı Suyu Ölçüm Sistemleri Yönetmeliği (RG 12.10.2013, sayı 28793), m.7, m.9, m.18: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18947&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)
• Su Tahsisleri Hakkında Yönetmelik (RG 10.12.2019, sayı 30974), m.9/1, m.11, m.14: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=34021&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)
• Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 07.04.2012, sayı 28257), m.12/3: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=16038&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7, m.8, m.10: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2577&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)
• 5326 sayılı Kabahatler Kanunu, m.27/1, m.27/8: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5326&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)
• Danıştay 8. Daire 2025/5198 E., 2025/10204 K. (23.12.2025): https://karararama.danistay.gov.tr/getDokuman?id=1222992600 (erişim 10.10.2026)