Kuyu sayacı (ölçüm sistemi) zorunlu mu?

Kanun metnine göre kuyu, galeri ve tünele ölçüm sistemi kurulmadan kullanma belgesi verilemez (167 m.10/2, 1. cümle); ancak aynı fıkra, ölçüm sistemini gerekli kılacak kullanım maksadı, miktar ve havza sınırının Bakanlıkça belirleneceğini de yazar. Bu kapsamda yayımlanmış bir eşik kararı incelenen resmî metinlerde bulunamadı. Ayrıntıları 12.10.2013 tarihli DSİ Yeraltı Suyu Ölçüm Sistemleri Yönetmeliği düzenler. Bu yönetmelikte sistemi DSİ belirler, yıllık çekilebilecek su ya da enerji miktarı belgeye ve sayaca yüklenir, sistemin korunmasından belge sahibi sorumludur.

Kural ve dayanağı

• Kanun hükmü. Kuyu, galeri, tünel ve benzerlerine ölçüm sistemleri kurulmadan kullanma belgesi verilemez (167 s. Kanun m.10/2, 1. cümle).
• Kapsamı belirleme yetkisi. Ölçüm sistemi kurulmasını lüzumlu kılacak yeraltı suyunun kullanım maksadı, miktarı, havza sınırı ve diğer hususları DSİ’nin teklifi üzerine DSİ’nin bağlı olduğu Bakanlıkça tespit edilir; uygulama usul ve esasları yönetmelikle belirlenir; kurulma süresi Bakanlık kararıyla uzatılabilir (167 s. Kanun m.10/2).
• Yönetmeliğin kapsamı. Yönetmelik, kullanma belgesine bağlanmış yeraltı suyu kuyusu, galeri, tünel ve benzerlerinden çekilen suyu ölçecek sistemleri kapsar (Ölçüm Sistemleri Yönetmeliği m.2) ve 167 m.10 ile geçici m.3’e dayanır (m.3).
• Temel ilkeler (m.5). Metne göre esaslar şunlardır: Bakanlar Kurulunca belirlenen çekilebilecek su miktarına göre her kuyuya bir ölçüm sistemi kurulması; sistemin DSİ tarafından belirlenmesi; her an kontrole uygun olması; kurulma, kontrol ve okuma sırasında belge sahibinin yetkililere kolaylık göstermesi; sistemdeki hasar, arıza ve zarardan belge sahibinin sorumlu olması; sayaç akıllı kartlarının ISO 7816 veya ISO 14443 standartlarına uygun olması.
• Sökülü sistemle çekim. Ölçüm sistemi her ne sebeple olursa olsun söküldüğünde kuyudan su çekilemez; çekilmesi halinde kullanılan enerji veya su miktarının bir önceki senede kullanılan miktarı geçmemesi esastır (Yönetmelik m.5/1-ğ).
• Miktar kararı. Ölçüm sistemi kurulmasını gerekli kılacak su miktarına, hidrojeolojik etütlerle belirlenen rezerv ve havzadaki ihtiyaçlar dikkate alınarak DSİ’nin teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca karar verilir (Yönetmelik m.17). Bu kapsamda alınmış bir eşik kararı bu rehber için incelenen resmî metinlerde bulunamadı: doğrulanamadı. Not: Yönetmelik metni (m.5, m.17) “Bakanlar Kurulu” der; dayanak 167 m.10/2 ise 7139 sayılı Kanunla (2018) bu yetkiyi DSİ’nin bağlı olduğu Bakanlığa vermiştir.
• Yüzey sulaması sahaları. Yüzeysel sulama projesi devam eden sahalarda kuyulara ölçüm sistemi kurulmaz; yüzeysel su verildiği zaman bu kuyular iptal edilir (Yönetmelik m.18).
• Teknik Yönetmelik. Belgede gösterilen miktardan fazla su çekilmesini önlemek için pompa ve orifis kapasitesi alınacak su miktarına göre seçilir; konulan pompa ve orifis DSİ bölge müdürlüğünün izni alınmadan değiştirilmez; gerekli hallerde çıkış borusuna su sayacı monte edilir (DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği Bölüm V, 1.1).
• Çekimlerin düzenlenmesi. Yeraltı suyu çekimlerinin düzenlenmesi 167 m.10, geçici m.2, geçici m.3 ve Ölçüm Sistemleri Yönetmeliği hükümlerine göre yapılır (Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik m.8/4).

Sayaç türleri ve yıllık yükleme

• Tanım. Ölçüm sistemi; su sayacı, elektrik sayacı veya diğer çeşit sayaçlar ile bunlara monte edilen açma kapama, ön yükleme, uzaktan kontrol ve yükleme aparatlarından oluşan sistemdir (Yönetmelik m.4/1-g).
• Tip onayı. Su ve elektrik sayaçları Ölçü Aletleri Yönetmeliği’nde (2004/22/AT) belirlenen özelliklere uygun ve tip onaylı olmalıdır; tip onay belgeleri DSİ’ye verilir (m.6). Sayacın üzerinde ticari marka, seri numarası, tip onayı, CE işareti ve imalat tarihi silinmez ve okunur şekilde bulunur (m.11).
• Ön yüklemeli su sayacı (m.7). Yıllık azami su miktarı DSİ’ce karta yüklenerek kullanma belgesiyle birlikte verilir. Bu miktara ulaşılınca sistem devre dışı kalır. Yüklenen miktar belgenin verildiği tarihten itibaren bir yıl geçerlidir ve her yıllık dönem sonunda yeni yükleme yapılır. Miktar ertesi yıla devredilemez.
• Uzaktan kontrollü su sayacı (m.8). Açma kapama, okuma ve kontrol uzaktan yapılır; belgedeki miktara ulaşılınca su otomatik kesilir.
• Otomatik sayaç okuma, elektrik sayacı (m.9). Belgedeki yıllık su miktarına karşılık gelen enerji miktarı DSİ’ce hesaplanıp kullanma belgesine yazılır. Yönetmelikteki hesap sırası şöyledir: pompa derinliği ya da toplam basma yüksekliği ile pompa debisi çarpılıp 40,5’e bölünerek beygir gücü bulunur; bu değer 0,8 ile çarpılarak kW’a çevrilir; l/sn cinsinden debi 3,6 ile çarpılarak m3/saate çevrilir; yıllık su miktarı bu debiye bölünerek yıllık çalışma saati bulunur; çalışma saati ile kW çarpılarak kWh cinsinden enerji miktarı elde edilir. Zaman içindeki değişikliklerden doğan enerji dalgalanmaları belge sahibi lehine değerlendirilir. Belgedeki enerji bitince yeraltı suyu kullanılamaz; miktar yıllıktır, kalan kısım devredilemez ve ilave enerji verilmez. Haberleşme masraflarını DSİ karşılar; veriler DSİ’de depolanır.
• Elektrik bağlantısı. Yetkili dağıtım şirketi, kullanma belgesi olmadan yeraltı suyu kuyularına elektrik enerjisi veremez (m.9/1-b).
• Diğer sistemler ve sicil. Bu türler dışındaki standartlara uygun bir sisteme bölge müdürlüğünün görüşü alınarak DSİ Genel Müdürlüğü karar verir (m.10). Belgedeki yıllık azami su miktarı ve sayacın seri numarası DSİ’ce sicile kaydedilir (m.12).

Eski belgeli kuyular için süreler

• Kanun. 167 geçici m.3’ü değiştiren Kanun’un yürürlüğünden (167’ye ekli yürürlük listesine göre 6427 sayılı Kanun: 1/3/2013) önce kullanma belgesi almış olanlardan:

  • sanayi amaçlı kuyulara belge sahibi bir yıl içinde ölçüm sistemi kurar; süresinde kurmayanların belgeleri iptal edilerek kuyuları kapatılır ve kapatma masrafı sahibinden alınır (167 geçici m.3/a);
  • zirai, içme ve kullanma amaçlı ve ölçüm zorunluluğu kapsamındaki kuyulara belge sahibi bir yıl içinde kurar. Kuramayanlar bu sürede talep ederse sistem, bedeli yüzde on fazlasıyla tahsil edilmek üzere, yürürlükten itibaren üç yıl içinde DSİ’ce kurulur veya kurdurulur. Uymayanların belgeleri iptal edilerek kuyuları kapatılır (167 geçici m.3/b).

• Yönetmelik. Yönetmeliğin geçici 1. maddesi aynı kuyular için, 1/3/2014’e kadar kuramayanların DSİ’ye müracaat edip sözleşme imzalaması halinde sistemin 1/3/2014’ten itibaren iki yıl içinde DSİ’ce kurulacağını ya da kurdurulacağını yazar. Bedel, malzemelerin ambar giriş değeri ile işçilik toplamı ya da ihaledeki anahtar teslim bedelidir ve %10 fazlasıyla faizsiz tahsil edilir. Ödeme iki eşit taksitle yapılır: ilk taksit bildirimi izleyen 12. ayın, ikincisi 24. ayın sonuna kadar. 1/3/2013’ten önce kurulmuş ve DSİ’ce uygun bulunan yerlere yeni sistem kurulmaz.

• Uzatma kararları. 167 geçici m.3/a ve /b’deki kurulma süresi Bakanlar Kurulu kararlarıyla şu tarihlere uzatılmıştır:

  • 2014/6033 sayılı Karar (RG 4/3/2014, sayı 28931): 2/4/2016’ya kadar;
  • 2016/8740 sayılı Karar (RG 7/5/2016, sayı 29705): 2/4/2018’e kadar;
  • 2018/11645 sayılı Karar (RG 2/5/2018, sayı 30409 mükerrer): 2/4/2020’ye kadar.

  167’nin mevzuat.gov.tr’deki metnindeki dipnotlar yalnız bu üç karara atıf yapar. 2/4/2020’den sonrasına ilişkin bir uzatma kararı resmî metinde bulunamadı: doğrulanamadı.

Evrak listesi

• Kullanma belgesi isteme formunda (Teknik Yönetmelik Form 2.7.3) ölçüm sistemiyle ilgili alanlar: çekilecek su miktarı (ton/gün, ton/yıl), çekilecek suyu temine yetecek enerji miktarı (kWh), sayaç numarası. Formun ekleri: kuyu kütüğü, pompaj programı ve kullanma amacına uygun analiz raporu (üçer adet), arazinin onaylı tapu fotokopisi.
• Sayaç tip onay belgesi: DSİ’ye verilir (Ölçüm Sistemleri Yönetmeliği m.6).
• Eski belgeli kuyuda DSİ’ce kurulum için: DSİ’ye müracaat ve sözleşme (Yönetmelik geçici m.1/1-b-1). Bu yolun 2/4/2020 sonrasında açık olup olmadığı resmî metinde bulunamadı.

Kaynak: 167 s. Kanun m.10/2, geçici m.3; Ölçüm Sistemleri Yönetmeliği m.6, geçici m.1; Teknik Yönetmelik Form 2.7.3.

Dilekçe iskeleti

Aşağıdaki şablon, Yönetmelik m.13/2 uyarınca ölçüm sisteminin arızasını DSİ’ye bildirmek ve sökme-takma işlemini DSİ bilgisi dahilinde yapmak içindir.

DSİ [bölge numarası]. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNE
[şube müdürlüğü, varsa]

BAŞVURAN      : [ad soyad / unvan]
T.C. KİMLİK NO: [T.C. kimlik no / vergi no]
ADRES         : [tebligat adresi]

KONU          : Ölçüm sistemi arızasının bildirilmesi ve sökülerek
                tamir ettirilmesi.

AÇIKLAMALAR   :
1. [kullanma belgesi tarihi] tarihli ve [belge no] sayılı kullanma
   belgesine bağlı, DSİ numarası [kuyu no] olan kuyumda kurulu,
   [seri no] seri numaralı ölçüm sistemi [arıza/hasar tespit tarihi]
   tarihinde [arızanın kısa tanımı].
2. Yönetmeliğin 13. maddesinin 2. fıkrası uyarınca arızalı ölçüm
   sistemi idarenize haber verilerek sökülecek, otuz gün içinde tamir
   ettirilerek DSİ yetkililerinin bilgisi dahilinde takılacaktır.
3. Sistemin sökülü kaldığı süre içinde kuyudan su çekimine ilişkin
   olarak Yönetmeliğin 5/1-ğ maddesindeki esaslara uyulacaktır.

HUKUKİ SEBEPLER: 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun m.10;
DSİ Yeraltı Suyu Ölçüm Sistemleri Yönetmeliği m.5/1-ğ, m.13.

SONUÇ VE İSTEM : Arıza bildirimimin kayda alınmasını, sökme ve takma
işlemleri için tarih ve yetkili bilgisinin tarafıma bildirilmesini arz
ederim. [tarih]

                                        [ad soyad, imza]

EKLER:
1. Kullanma belgesi örneği
2. [arızayı gösteren belge, varsa]

Başvuru reddedilirse ya da işlem aleyhinize olursa

• Belge reddi, belge iptali, kuyu kapatma. Merci idare mahkemesidir. Dava açma süresi, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren 60 gündür (2577 s. İYUK m.7/1, m.7/2-a; süre hesabı m.8).
• İdari para cezası. Yönetmeliğe aykırı hareket edenler hakkında 167 m.18 ve Yeraltı Suları Tüzüğü’ne göre işlem yapılır (Yönetmelik m.15); 167 m.10’a aykırılık m.18/b kapsamındadır. Mahallî mülki amirin verdiği cezaya karşı tebliğ veya tefhimden itibaren en geç 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur (5326 s. Kabahatler Kanunu m.27/1). Ceza, kuyu kapatma gibi idari yargının görev alanına giren bir kararla aynı işlemde verilmişse itiraz iptal davasıyla birlikte idare mahkemesinde görülür (5326 m.27/8). Güncel tutar için 167 m.18 ceza tablosu: /hesaplayicilar/kuyu-cezasi-hesaplama/.
• Denetim. DSİ, Yönetmeliğin uygulanıp uygulanmadığını tespit eder ve ölçüm sistemlerini denetler (Yönetmelik m.14). Tüzüğe göre uygunsuzluk zabıtla tespit edilir, belge sahibine tedbir için süre verilir; tedbir alınmazsa durum sulh mahkemesine intikal ettirilir (YAS Tüzüğü m.11).
• Emsal. Ölçüm sistemine ilişkin, resmî kaynaktan doğrulanmış bir karar bu sitenin emsal veritabanında yoktur.

Kaynaklar

• 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun, m.10, m.13, m.18, geçici m.2, geçici m.3 ve yürürlük listesi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=167&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=4 (erişim 10.10.2026)
• DSİ Yeraltı Suyu Ölçüm Sistemleri Yönetmeliği (RG 12.10.2013, sayı 28793), m.2-m.18, geçici m.1: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18947&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)
• Bakanlar Kurulu Kararı 2014/6033 (RG 4/3/2014, sayı 28931): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/03/20140304-12-1.pdf (erişim 10.10.2026)
• Bakanlar Kurulu Kararı 2016/8740 (RG 7/5/2016, sayı 29705): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/05/20160507-3.pdf (erişim 10.10.2026)
• Bakanlar Kurulu Kararı 2018/11645 (RG 2/5/2018, sayı 30409 mükerrer): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/05/20180502M1-6.pdf (erişim 10.10.2026)
• DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği (RG 23.06.1972, sayı 14224), Bölüm V, 1.1; Form 2.7.3: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=13933&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)
• Yeraltı Suları Tüzüğü, m.11: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=51465&MevzuatTur=2&MevzuatTertip=4 (erişim 10.10.2026)
• Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 07.04.2012, sayı 28257), m.8/4: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=16038&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7, m.8: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2577&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)
• 5326 sayılı Kabahatler Kanunu, m.27/1, m.27/8: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5326&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (erişim 10.10.2026)