Kuyu ve belge devri: satış, miras, kiralama

Kuyulu bir arazinin satılması, mirasla geçmesi ya da kiralanması, kuyunun yeraltı suyu belgesini kendiliğinden yeni kişiye geçirmez. YAS Tüzüğü belgeyi adı yazılı kişiye ve ait olduğu kuyuya bağlar ve devredilemeyeceğini söyler. Arazi mülkiyeti de altındaki yeraltı suyunun mülkiyetini kapsamaz. Belgenin yeni malik ya da mirasçı adına nasıl düzenleneceğine ilişkin bir usul incelenen resmî metinlerde bulunamadı.

Kural ve dayanağı

• Yeraltı suyu kimin? Yeraltı suları umumi sulardandır ve Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır; araştırılması, kullanılması, korunması ve tescili 167 sayılı Kanun’a tabidir (167 s. Kanun m.1). Yeraltı suları kamu yararına ait sulardandır; arza malik olmak, onun altındaki yeraltı sularına da malik olmak sonucunu doğurmaz. Arazi maliklerinin yeraltı sularından yararlanma biçimi ve ölçüsüne ilişkin özel kanun hükümleri saklıdır (4721 s. TMK m.756/3-4).
• Arazi mülkiyetinin kapsamı. Arazi mülkiyeti, kullanılmasında yarar olduğu ölçüde üstündeki hava ve altındaki arz katmanlarını kapsar; yasal sınırlamalar saklı kalmak üzere yapılar, bitkiler ve kaynaklar da bu kapsama girer (TMK m.718). Malik, hukuk düzeninin sınırları içinde malını kullanma ve tasarruf yetkisine sahiptir (TMK m.683).
• Kaynak ile yeraltı suyu ayrımı. Kaynaklar arazinin bütünleyici parçasıdır ve mülkiyetleri ancak kaynadıkları arazinin mülkiyetiyle birlikte kazanılabilir; başkasının arazisindeki kaynak üzerindeki hak, irtifak olarak tapuya tescille kurulur (TMK m.756/1-2). Yeraltı suları ise aynı maddenin üçüncü fıkrasında ayrıca düzenlenir.
• Belge kişiye ve kuyuya özgüdür. Açılacak her kuyu için ayrı belge verilir. Belge, ait olduğu kuyuya mahsustur, başka bir kuyu için kullanılamaz. Belge, üzerinde adı ve soyadı yazılı kimseye aittir, başkalarına devredilemez (YAS Tüzüğü m.8/c). Teknik Yönetmelikteki kullanma belgesi formu ile ıslah ve tadil belgesi formunda da “Belge sahibine aittir. Başkasına devredilemez.” kaydı yer alır (Form 2.7.4, Form 2.7.6).
• Belgeler sicile kaydedilir. Kanuna göre verilen bütün belgeler DSİ tarafından bir sicile kaydedilir (167 s. Kanun m.15).
• Satış. Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmenin geçerli olması resmî şekilde düzenlenmesine bağlıdır ve mülkiyet tescille kazanılır (TMK m.706, m.705/1). Taşınmazın devrinin kuyu belgesine etkisini düzenleyen bir hüküm resmî metinde bulunamadı; YAS Tüzüğü m.8/c belgenin devredilemeyeceğini söyler.
• Miras. Mirasçılar mirası, mirasbırakanın ölümüyle bir bütün olarak kazanır; aynî hakları, alacakları ve diğer malvarlığı haklarını doğrudan kazanırlar (TMK m.599). Mirasta taşınmaz mülkiyeti tescilden önce kazanılır, ancak tasarruf işlemi için tescil gerekir (TMK m.705/2). Kuyu belgesinin bu kapsamda mirasçılara geçip geçmediği resmî metinde düzenlenmemiştir; bu nokta doğrulanamadı.
• Kullanma şeklinin değişmesi. Kullanma belgesi sahibi kuyunun verimini artırmak ya da başka bir amacı sağlamak için kuyuya kendiliğinden müdahale edemez ve kullanma şeklini değiştiremez; bunun için DSİ’den ıslah ve tadil belgesi alınır (167 s. Kanun m.11).
• Suyun kiraya verilmesi ve satışı. Kuyu açan kimse, bulunan suyun ancak kendi faydalı ihtiyacına yetecek miktarını kullanmaya yetkilidir. Bu miktarı aşan sular ile sulama, kullanma ve işlenerek ya da doğal hâliyle içme suyu olarak satılmak üzere çıkarılan yeraltı suları 2886 sayılı Kanun hükümlerine uyularak il özel idarelerince kiraya verilir (167 s. Kanun m.4/3). Su Tahsisleri Hakkında Yönetmelik m.9/2-d ise ticari amaçlı su taleplerinin büyükşehirlerde büyükşehir belediyelerinin su ve kanalizasyon idarelerince, diğer şehirlerde il özel idarelerince yapılacağını yazar; büyükşehirlerde kiralamayı hangi idarenin yaptığı doğrulanamadı.
• DSİ kuyularının kiralanması. DSİ’nin işletme kuyularının intifa hakkı DSİ tarafından gerçek ya da tüzel kişilere devredilebilir veya kiralanabilir; bedeli DSİ takdir eder ve arazi sahibine tercih hakkı tanınır (167 s. Kanun m.7). Bu hüküm DSİ’nin açtığı ya da işletme kuyusuna çevirdiği kuyular içindir.
• Tahsis edilen suyun devri. Su Tahsisleri Hakkında Yönetmelik, tahsis izni verilen sudan izin dışı miktar ve amaçla yararlanılamayacağını, bu suyun üçüncü kişilere devredilemeyeceğini, kiralanamayacağını ve satılamayacağını yazar (m.5/1-g). Bu yönetmelik DSİ’nin yaptığı su tahsislerini ve diğer kurumların işlemlerinde DSİ görüşünü kapsar (m.2); 167 sayılı Kanun’a göre verilen kuyu belgelerine uygulanıp uygulanmadığı resmî metinde ayrıca belirtilmez.
• Komşu hakkı. Arazisinde faydalı ihtiyacına yetecek su bulunmayan ya da suyu fahiş masrafla elde edebilecek komşu, komşu arazide işletilen yeraltı suyunun malikin faydalı ihtiyacını aşan kısmından kendi ihtiyacını karşılayacak kadarını isteyebilir. Bunun için komşunun önce kullanma belgesi alması, malikin bütün zararlarını tazmin etmesi ve amorti edilmemiş tesis masrafları ile işletme masraflarına kullandığı su oranında katılması şarttır; uyuşmazlıkta kuyu verimini ve faydalı ihtiyacı DSİ tespit eder (YAS Tüzüğü m.16; 167 s. Kanun m.6).

Evrak listesi

Belge devri ya da intikali için ayrıca sayılmış bir evrak listesi resmî metinde bulunamadı. Kendi adınıza kullanma belgesi istemeniz hâlinde resmî metinde sayılan başvuru evrakı şunlardır:

• Kullanma belgesi isteme formu (Form 2.7.3). Kaynak: DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği Bölüm I, 2.2.2 ve Form 2.7.3.
• Kuyu kütüğü (3 adet). Kaynak: Form 2.7.3 ekleri. Bölüm I, 2.2.2.3 metni iki adet kuyu kütüğü der; form ile metin arasındaki adet farkı metinde böyledir.
• Pompaj programı (3 adet). Kaynak: Form 2.7.3 ekleri. Bölüm I, 2.2.2.3 pompa karakteristiklerine ait grafiklerden üçer takım ister.
• Kullanma amacına uygun analiz raporu (3 adet). Kaynak: Form 2.7.3 ekleri. Bölüm I, 2.2.2.2 kimyasal su analiz raporunun aslı ile onaylı iki kopyasını sayar.
• Kuyu açılan arazinin onaylı tapu fotokopisi. Kaynak: Form 2.7.3 ekleri.
• Doğru ve muntazam doldurulmuş kuyu kayıt defteri (2 adet). Kaynak: Bölüm I, 2.2.2.1.
• Ölçüm sistemi. Kuyu, galeri ve tünele ölçüm sistemi kurulmadan kullanma belgesi verilemez (167 s. Kanun m.10/2).

Mirasçılık belgesi, kira sözleşmesi ya da satış senedi gibi belgelerin DSİ başvurusunda istenip istenmediği resmî metinde bulunamadı.

Dilekçe iskeleti

Bu iskelet bir şablondur; köşeli parantezli yerler sizin bilgilerinizle doldurulur, olgu eklenmez.

DSİ [bölge adı] BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNE

Başvuran: [ad soyad], T.C. kimlik no [numara], [adres]

Konu: [il/ilçe/köy] [ada/parsel] sayılı taşınmazdaki [belge no] numaralı yeraltı suyu belgesinin durumu hakkında bilgi ve kuyudan yararlanma usulünün bildirilmesi talebi.

Açıklamalar:

1. [Ada/parsel] sayılı taşınmaz [tarih] tarihinde [satış/miras/diğer] yoluyla tarafıma geçmiştir; buna ilişkin [tapu kaydı/belge] ektedir.
2. Taşınmazda [önceki belge sahibinin adı] adına düzenlenmiş [belge no] numaralı [belge türü] bulunmaktadır.
3. Kuyudan [kullanım amacı] amacıyla yararlanmak istiyorum.

Hukuki sebepler: 167 s. Yeraltı Suları Hakkında Kanun m.10, m.13, m.15; Yeraltı Suları Tüzüğü m.6, m.8; 4721 s. Türk Medeni Kanunu [m.599 / m.705 / m.706], m.756.

Sonuç ve istem: Taşınmazdaki kuyuya ait belgenin sicildeki durumunun tarafıma bildirilmesini ve kuyudan yararlanabilmem için hangi belgenin (arama, kullanma ya da ıslah ve tadil) hangi usulle tarafıma verilebileceğinin bildirilmesini arz ederim. [tarih], [imza]

Ekler: [tapu kaydı], [Form 2.7.3 ve ekleri], [varsa önceki belge örneği]

Başvuru reddedilirse ya da işlem aleyhinize olursa

• DSİ’nin cevabı: başvurana bir ay içinde belge verilerek ya da reddedilerek cevap verilir (167 s. Kanun m.13); belge verilmezse sebepleri cevapta açıkça belirtilir (YAS Tüzüğü m.8/a).
• Ret ya da belge iptali: idare mahkemesinde iptal davası; yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren 60 gün (2577 s. İYUK m.7/1, m.7/2-a; süre hesabı m.8).
• Mülkiyet ve miras uyuşmazlıkları: taşınmazın mülkiyetine ya da mirasın paylaşımına ilişkin uyuşmazlıklar TMK hükümlerine tabidir; bu uyuşmazlıklar için merci ve süre bu rehberin kapsamında doğrulanmamıştır.

Kaynaklar

• 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun, m.1, 4, 6, 7, 10, 11, 13, 15: mevzuat.gov.tr (erişim 10.10.2026)
• Yeraltı Suları Tüzüğü, m.6, 8, 16: mevzuat.gov.tr (erişim 10.10.2026)
• DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği (RG 23.06.1972/14224), Bölüm I 2.2.2, Form 2.7.3, 2.7.4, 2.7.6: mevzuat.gov.tr (erişim 10.10.2026)
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.599, 683, 705, 706, 718, 756: mevzuat.gov.tr (erişim 10.10.2026)
• Su Tahsisleri Hakkında Yönetmelik (RG 10.12.2019/30974), m.2, m.5/1-g: mevzuat.gov.tr (erişim 10.10.2026)
• 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu (167 m.4 atfı): mevzuat.gov.tr (erişim 10.10.2026)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7, m.8: mevzuat.gov.tr (erişim 10.10.2026)