Kaynak suyu kiralama: yetki, ihale zorunluluğu ve sözleşme

Kaynak suyu kiralamak isteyen yatırımcının da kaynağını kiraya vermek isteyen idarenin de cevaplaması gereken iki soru vardır: kiralamaya kim yetkili ve hangi usulle? Cevap kanuni yetki ve ihale rejimi içinde kurulur; ihalesiz veya yasal dayanaksız kiralama iptal riski taşır.

Kiralamaya kim yetkili?

167 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre kuyu açan kimse, bulunan suyun ancak kendi faydalı ihtiyacına yetecek kısmını kullanabilir. Bu miktarı aşan sular ile satılmak üzere çıkarılan yeraltı suları ve Hazine’nin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerdeki kaynak suları, 2886 sayılı Kanun hükümlerine uyularak il özel idarelerince kiraya verilir.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15. maddesi ise belediyelere kaynak sularını işletme veya işlettirme yetkisi verir. 831 sayılı Sular Hakkında Kanun, belediye ve köy idarelerinin ortak ihtiyaç sularını tedarik ve idaresini düzenler; tek başına bir ihale-kiralama rejimi kurmaz, genel kamu hizmeti temelini sağlar.

Önemli sınır: her kaynak suyu otomatik olarak kiralanabilir değildir. Danıştay, özel mülkiyete konu arazilerden çıkan ve yalnızca malikin kendi ihtiyacı için kullanılan kaynak sularının kiralanabileceğine dair açık düzenleme bulunmadığını belirtmiştir; kaynağın hukuki niteliği ve taşınmazın durumu her dosyada ayrıca değerlendirilir.

Kaynak suyu kiralamasında ihale zorunlu mu?

Kiralama 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamındadır. Danıştay, 2886’ya uygun ihale yapılmadan, yalnızca ölçüm ve kullanım bedeli tespitiyle yapılan kiralamayı hukuka aykırı bulmuştur. İdare, yasal dayanak olmaksızın kendi düzenlemesiyle bu rejimi ikame edemez.

Kira süresi, devir ve fesih nasıl düzenlenir?

Kaynak metnin dayandığı veri tabanında kiralama süresi için açık bir üst sınır hükmü bulunmamaktadır; süre ihale şartnamesi, sözleşme ve özel normlarla belirlenir, kesin bir sayı verilemez. Devir ve fesihte somut sözleşme hükümleri ile 2886’nın genel hükümleri esas alınır.

Kaynak suyu kiralama çerçevesi nedir?

Konu	Dayanak	Hukukî sonuç	Yargısal yaklaşım
Kiralama yetkisi	167 m.4; 5393 m.15; 831 m.1 ve Ek m.1	Belediye/il özel idaresi yetkili olabilir	Yetki kanuna dayanmalıdır
İhale usulü	2886 m.1	İhale zorunlu	İhalesiz kiralama hukuka aykırı
Sözleşme ilişkisi	2886 + özel şartname	Devir/fesih sözleşmeye bağlı	Somut sözleşme incelenir
Kaynağın niteliği	167 m.3-4	Her kaynak otomatik kiralanamaz	Taşınmazın durumu önemlidir

Evrak listesi

İhaleye katılma (2886 s. Devlet İhale Kanunu):

• Kanuni ikametgah, gerekli nitelik ve yeterlik, istenen teminat ve belgeler (m.5). Hangi belgelerin isteneceği ihale ilanında belirtilir (m.18/e); şartnamede kiraya verilecek taşınmazın tapu kayıtlarına göre yeri, sınırı, yüzölçümü, varsa pafta, ada ve parsel numarası ile tahmin edilen bedel ve teminat şartları yer alır (m.7).
• Geçici teminat: tahmin edilen bedelin yüzde üçü; pazarlık usulünde idare serbesttir (m.25).

DSİ’ye yapılacak su talebi (Su Tahsisleri Hakkında Yönetmelik):

• Ticari amaçlı su: büyükşehirlerde su ve kanalizasyon idaresi, diğer şehirlerde il özel idaresi tarafından Ek-5 formuyla (m.9/2-d). Formun ekleri: talep noktasının idari bilgisi, 1/25.000’lik haritada kot ve ED-50 koordinatı ve KMZ uzantılı harita bilgileri; su potansiyeli DSİ projeleriyle belirlenemiyorsa Hidrolojik Etüt Raporu, gerekirse Su Hakları Raporu (Ek-5).
• Doğal mineralli su kaynağının kiralanması: büyükşehirlerde valiliğin yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı ya da talep sahibi, büyükşehir belediyesi bulunmayan yerlerde il özel idaresi ya da talep sahibi tarafından; arama iznine ilişkin DSİ görüşü ve her kaynak için Bilimsel Değerlendirme Komisyonu Raporu; miktar belliyse Ek-6 formu (m.9/2-e).
• Geçerlilik: kiralama işleminin sonuçlandığına ilişkin protokol veya sözleşmenin DSİ’ye ulaşması; görüş yazısında özel hüküm varsa ayrıca firma ile DSİ arasında protokol (m.12/1-d).

Kiralamadan sonra dolum tesisi izni dosyasında kira belgesi:

• Doğal mineralli su: yetkili kurumdan alınmış işletme ruhsatının ya da suyun tahsisine ilişkin kira sözleşmesinin yetkili kurumca onaylanmış örneği (Doğal Mineralli Sular Hakkında Yönetmelik m.13/k).
• Teknik usullerle yer altından çıkarılan içme suları: ilgili mevzuatına uygun olarak il özel idaresinden kiralandığına dair sözleşme (İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik m.21/k).

Kaynak: 2886 s. Kanun m.5, m.7, m.18, m.25; Su Tahsisleri Hakkında Yönetmelik m.9, m.12 ve Ek-5, Ek-6; Doğal Mineralli Sular Hakkında Yönetmelik m.13; İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik m.21 (mevzuat.gov.tr, erişim 10.10.2026).

Dilekçe iskeleti

Kaynak suyu kiralama ihalesine ilişkin işleme karşı idare mahkemesine iptal davası dilekçesi (2577 m.3, m.20/A). Köşeli parantezli yerler doldurulur; iskelet olgu içermez.

Başlık: [yer] İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA

Davacı: [ad soyad veya unvan], T.C. Kimlik No veya Vergi No: [numara], [adres]

Vekili: [varsa ad soyad ve adres]

Davalı: [ihaleyi yapan idare]

Dava konusu işlem: [ihale kararı veya kiralama işleminin tarihi ve sayısı]

Yazılı bildirim (tebliğ) ya da öğrenme tarihi: [tarih]

Konu: [kaynağın adı ve yeri] kaynak suyunun kiralanmasına ilişkin [işlemin] iptali istemidir; dava 2577 m.20/A’daki ivedi yargılama usulüne tabidir.

Açıklamalar:

1. Kaynak ve taşınmaz: [kaynağın yeri; taşınmazın mülkiyet durumu; kaynağın hukuki niteliğine ilişkin bilgi ve teknik rapor].
2. İhale süreci: [ilan tarihi, ihale usulü, ihale tarihi, karar ve onay].
3. Yetki: [kiralamayı yapan idare ve karar organı; 167 m.4, 5393 m.15, 5302 m.10/f ve m.26/g bakımından olgular].
4. Usul: [2886 m.5, m.7, m.18, m.25 ve pazarlık usulü kullanıldıysa m.51 bakımından olgular].

Hukuki sebepler: 167 s. Kanun m.4; 2886 s. Kanun m.5, m.7, m.18, m.25, m.35, m.51; 5393 s. Kanun m.15; 5302 s. Kanun m.10, m.26; 2577 s. İYUK m.3, m.20/A.

Deliller: İhale ilanı ve şartnamesi, ihale komisyonu kararı, idari dosya, [teknik rapor], [diğer deliller].

Sonuç ve istem: Dava konusu işlemin iptaline karar verilmesini arz ederim.

[tarih] · [ad soyad] · [imza]

Başvuru reddedilirse ya da işlem aleyhinize olursa

Durum	Merci	Süre	Dayanak
Kiralama ihalesine ilişkin işlemler	İdare mahkemesi (ivedi yargılama)	30 gün; üst makama başvuru uygulanmaz; istinaf yolu kapalıdır	2577 m.20/A, m.45/8
İhale dışındaki idari işlemler (ör. kiralama talebinin reddi)	İdare mahkemesi (iptal davası)	Yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gün	2577 m.7; süre hesabı m.8
Başvuruya cevap verilmemesi	İdare mahkemesi	30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır	2577 m.10/2

Süre kaybının sonucuna ilişkin doğrulanmış bir örnek: Danıştay 13. Daire 2025/44 E., 2025/778 K. kararında, İSKİ’nin kaynak suyunu pazarlık usulüyle kiralamasına ilişkin ihaleye karşı açılan davada ilk derece mahkemesi, ihaleden 21/04/2022’de haberdar olan davacının 2577 m.20/A uyarınca otuz gün içinde dava açması gerekirken 13/09/2024’te açtığı davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenemeyeceğine karar vermiş; Danıştay bu kararı onamıştır (karar sayfası ve resmî metin, erişim 10.10.2026). Tüm süreler için süreler çizelgesi.

Madde metni

Bu rehberde andığımız hükümlerin birebir metni bağımsız mevzuat sayfalarındadır:

• Madde 1
• Madde 15
• Madde 1
• Ek Madde 1

Dikkat

Kaynak suyu kiralamalarında 2886’ya uygun ihale zorunludur; ihalesiz veya ölçümsüz kiralama iptal riski taşır.

Dayanak

• 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun
• 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu
• 831 sayılı Sular Hakkında Kanun
• 5393 sayılı Belediye Kanunu
• Su Tahsisleri Hakkında Yönetmelik: m.9, m.12 ve Ek-5, Ek-6 (erişim 10.10.2026)
• Doğal Mineralli Sular Hakkında Yönetmelik: m.13 (erişim 10.10.2026)
• İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik: m.21 (erişim 10.10.2026)
• 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu: m.10, m.26 (erişim 10.10.2026)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu: m.3, m.7, m.8, m.10, m.20/A, m.45/8 (erişim 10.10.2026)
• 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu m.5, m.7, m.18, m.25 (yukarıdaki bağlantı, erişim 10.10.2026)

Emsal kararlar

Künyelerin resmî karar sunucusunda (karararama.danistay.gov.tr) doğrulanma durumu her kararın yanında belirtilir; doğrulanamayan künye “doğrulanamadı” etiketiyle durur.

• Danıştay 13. Daire 2013/263 E., 2018/2731 K. — Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerde bulunan içme suyu kaynağının 2886 sayılı Kanun uyarınca herhangi bir ihale yapılmaksızın kiralanmasına ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı; yetkisiz merciin yaptığı işletme ve imtiyaz sözleşmesinin müktesep hak kazandırmayacağı belirtilmiş, iptal kararı gerekçe değiştirilerek onanmıştır. (karar sayfası ve resmî metin, erişim 10.10.2026)
• Danıştay 13. Daire 2015/4133 E., 2021/4015 K. — 2886 sayılı Kanun kapsamındaki ihalelerde açık ihale ve kapalı teklif usullerinin öncelikle uygulanacağı; kaynak suyunun 51/g maddesi uyarınca pazarlık usulüyle kiralanabilmesi için o maddedeki koşulların bir arada gerçekleşmesi ve pazarlık usulünün zorunlu olduğunun idarece ortaya konulması gerektiği belirtilmiş, encümen kararını iptal eden karar gerekçe değiştirilerek onanmıştır. (karar sayfası ve resmî metin, erişim 10.10.2026)
• Danıştay 13. Daire 2020/1093 E., 2023/2584 K. — on yıllık kiralamada il genel meclisinde bulunan yetkinin il encümenince kullanılması nedeniyle encümen kararında ve buna dayanan kira sözleşmesinde yetki unsuru yönünden hukuka uygunluk bulunmadığına ilişkin ilk derece kararı onanmıştır; aynı gerekçe 2020/1104 E., 2023/4576 K. ve 2020/1499 E., 2023/2585 K. kararlarında da yer alır. (karar sayfası ve resmî metin, erişim 10.10.2026)
• Danıştay 13. Daire 2012/253 E., 2018/3787 K. — 167 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre il özel idarelerinin yalnızca Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerdeki kaynak sularını kiraya verebileceği; taşınmazdan çıkan suyun kaynak suyu mu yeraltı suyu mu olduğu teknik raporla ortaya konulmadan ihaleye çıkılamayacağı gerekçesiyle işlemi iptal eden ilk derece kararı onanmıştır. (karar sayfası ve resmî metin, erişim 10.10.2026)
• Danıştay 8. Daire 2018/2016 E., 2020/4396 K. — özel mülkiyete konu arazilerden çıkan ve sadece kendi ihtiyacı için kullanılan kaynak sularının kiraya verilebileceğine dair açık düzenleme bulunmadığı, bu nedenle kiralama yönetmeliğinin dava konusu eksik düzenlemelerinde hukuka uyarlık bulunmadığı belirtilmiştir. (karar sayfası ve resmî metin, erişim 10.10.2026)