Kuyu belgesi ret ve iptal davaları: DSİ işlemlerine karşı yargı yolu

DSİ’nin belge başvurusunu reddetmesi veya mevcut belgeyi iptal etmesi birer idari işlemdir ve iptal davasına konu edilebilir. Aşağıdaki Danıştay kararları bu davalarda incelenen noktaları gösterir; her kararın gerekçesi ve hükmü karar sayfasında resmî metinden birebir alıntıyla durur.

Kuyu belgesi iptal davası hangi eksenlerde yürür?

167 sayılı Kanun’un 13. maddesi başvuruya bir ay içinde cevap verilmesi zorunluluğunu getirir; 18. madde aykırılık halinde ceza ve kuyu kapatma öngörür. Reddin veya iptalin hukuka uygunluğu şu unsurlara bağlıdır: belge türü, ölçüm sistemi, faydalı ihtiyaç, emniyetli verim ve başvuranın mevcut statüsü.

Danıştay kararlarında öne çıkan üç nokta (karar metinleri, erişim 10.10.2026):

1. Kuyunun etkisi keşif ve bilirkişiyle araştırılır. Arama belgesi başvurusunun reddine ilişkin davada, açılmak istenen kuyunun diğer kuyulara, kaynak sularına ve yüzey sularına etkisinin keşif ve bilirkişi incelemesiyle araştırılması gerektiği belirtilmiştir (10. D. 2017/40 E., 2021/4632 K.).
2. Cezayı veren idarenin yetkisi. 5686 sayılı Kanun’a dayanılarak “yeraltı suyu kullanım belgesi” olmadığı gerekçesiyle verilen idari para cezasında davalı idarenin yetkisi bulunmadığı, işlemin yetki unsuru yönünden sakat olduğu belirtilmiştir (8. D. 2025/5198 E., 2025/10204 K.).
3. Suyun niteliği sağlıklı belirlenir. Suyun jeotermal kaynak olup olmadığına ilişkin belirleme gerekli testler yapılmadan yapıldığı için karar bozulmuştur (8. D. 2021/5225 E., 2023/6171 K.).

Hangi işlem türünde hangi hukuki sorun çıkar?

İşlem türü	Hukukî sorun	Kritik inceleme noktası	İlgili karar
Arama belgesi başvurusunun reddi	Kuyunun çevreye etkisi	Keşif ve bilirkişi	Danıştay 10. D. 2017/40 E., 2021/4632 K.
Belge iptali ve 5686’ya geçiş talebi	Geçiş hükümlerinin kapsamı	Suyun niteliği; 5686 geç. m.1-2 ve m.6/6	Danıştay 8. D. 2018/6147 E., 2024/72 K.
İdari para cezası	İdari yetki	Cezanın dayandığı kanun ve belge	Danıştay 8. D. 2025/5198 E., 2025/10204 K.
Suyun niteliğinin belirlenmesi	Jeotermal mi, yeraltı suyu mu	Test ve bilirkişi	Danıştay 8. D. 2021/5225 E., 2023/6171 K.
Kuyu suyu abonelik tarifesi	Belediyenin ücretlendirme yetkisi	Yetki sınırı	Danıştay 8. D. 2023/663 E., 2023/829 K. (temyiz süre aşımından reddedildi; gerekçe ilk derece mahkemesinin)

Evrak listesi

İdare mahkemesinde iptal davası için 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun saydığı unsurlar:

• İdare mahkemesi başkanlığına hitaben yazılmış imzalı dava dilekçesi (2577 m.3/1). Dilekçe, idare mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk hakimliğine de verilebilir (m.4).
• Dilekçede: tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad, soyad veya unvanları ve adresleri ile gerçek kişilerin T.C. kimlik numarası; davanın konu ve sebepleri ile dayandığı deliller; dava konusu idari işlemin yazılı bildirim tarihi (m.3/2).
• Dava konusu kararın ve belgelerin asılları veya örnekleri: DSİ’nin ret ya da iptal yazısı ve dayandığı belgeler (m.3/3).
• Dilekçe ile ekli evrak örnekleri karşı taraf sayısından bir fazla (m.3/3).
• Birden fazla işlem için kural: her idari işlem aleyhine ayrı dava açılır; aralarında maddi veya hukuki bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunan işlemlere karşı tek dilekçeyle dava açılabilir (m.5/1).
• Yargı harcı ve gider avansının tutarı bu rehberin dayandığı metinlerde bulunamadı.

Reddedilen başvurunun kendi evrakı (arama, kullanma, ıslah ve tadil belgesi isteme formları ve ekleri) için: Kuyu ruhsatı rehberindeki evrak listesi.

Kaynak: 2577 s. İdari Yargılama Usulü Kanunu m.3, m.4, m.5 (mevzuat.gov.tr, erişim 10.10.2026).

Dilekçe iskeleti

Köşeli parantezli yerler davacıya göre doldurulur. İskelet şablondur; içine olgu eklenmemiştir.

[ ] İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA

DAVACI              : [ad soyad / unvan], T.C. kimlik no: [ ], adres: [ ]
VEKİLİ              : [varsa ad soyad, adres]
DAVALI              : [işlemi tesis eden idare]
DAVA KONUSU İŞLEM   : [işlem tarihi] tarihli ve [sayı] sayılı [arama /
                      kullanma / ıslah ve tadil belgesi başvurusunun reddi |
                      belgenin iptali] işlemi
YAZILI BİLDİRİM TARİHİ: [tebliğ tarihi]
KONU                : Dava konusu işlemin iptali [ve yürütmesinin
                      durdurulması] istemidir.

AÇIKLAMALAR:
1. [başvuru tarihi, belge türü, il, ilçe, ada, parsel]
2. [idarenin işlemi ve işlemde yazılı gerekçe] (Tüzük m.8/a)
3. [işlemin hukuka aykırı olduğu yön: yetki / şekil / sebep / konu /
   maksat ve açıklaması] (2577 m.2/1-a)
4. [yürütmenin durdurulması isteniyorsa: telafisi güç veya imkânsız zarar
   ve açık hukuka aykırılık gerekçesi] (2577 m.27/2)

HUKUKİ SEBEPLER: 2577 s.K. m.2, m.3, m.7, m.27; 167 s.K. m.[ ];
Yeraltı Suları Tüzüğü m.[ ]; [diğer]

DELİLLER: [başvuru dosyası, ret / iptal yazısı, tebliğ belgesi, teknik
raporlar, bilirkişi incelemesi, keşif ve sair deliller]

SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan nedenlerle [yürütmenin durdurulmasına ve]
dava konusu işlemin iptaline, yargılama giderlerinin davalı idareye
yükletilmesine karar verilmesini arz ederim.

[tarih]                                                    [ad soyad, imza]

EKLER:
1. Dava konusu işlemin örneği ve tebliğ belgesi
2. [diğer belgeler]

Başvuru reddedilirse ya da işlem aleyhinize olursa

Durum	Merci	Süre	Dayanak
Belge başvurusunun reddi ya da belgenin iptali	İdare mahkemesi	Yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gün	2577 m.7/1, m.7/2-a; süre hesabı m.8
Dava öncesi üst makama ya da işlemi yapan makama başvuru	İdare	Dava açma süresi içinde; dava süresini durdurur; otuz gün cevapsızlık ret sayılır	2577 m.11
İdare mahkemesi kararı	Bölge idare mahkemesi (istinaf)	Kararın tebliğinden itibaren 30 gün	2577 m.45/1
Bölge idare mahkemesi kararı	Danıştay (temyiz)	Kararın tebliğinden itibaren 30 gün; yalnız m.46/1’de sayılan davalarda	2577 m.46/1

• Süre hesabı. Süreler tebliğ tarihini izleyen günden işler; tatil günleri süreye dahildir, son gün tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar; sürenin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına (yirmi temmuzdan otuz bir ağustosa kadar) rastlarsa, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır (2577 m.8, m.61/1; m.61/1’deki istisna saklıdır).
• İstinafta parasal sınır. 2577 m.45/1’in ikinci cümlesindeki parasal sınır istisnası saklıdır; belge reddi ya da iptali davasına uygulanıp uygulanmadığı resmî metinden tek başına belirlenemedi (doğrulanamadı).
• Kuyu kapatma ve para cezası. Ceza ile kuyu kapatma aynı işlemde verilmişse ceza iddiaları da iptal davasıyla birlikte idari yargıda görülür (5326 m.27/8); ayrıntı: Ruhsatsız kuyu cezaları.

Kaynak: 2577 s. İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, m.8, m.11, m.45, m.46, m.61 (mevzuat.gov.tr, erişim 10.10.2026); 5326 s. Kabahatler Kanunu m.27 (mevzuat.gov.tr, erişim 10.10.2026).

Emsal kararlar

Künyelerin resmî karar sunucusunda (karararama.danistay.gov.tr) doğrulanma durumu her kararın yanında belirtilir; doğrulanamayan künye “doğrulanamadı” etiketiyle durur.

• Danıştay 8. Daire 2018/6147 E., 2024/72 K. — DSİ’nin, kuyularda üretilen suyun büyük oranda deniz suyundan oluşması nedeniyle yeraltısuyu kullanma belgelerini iptal ettiği bir olayda, kuyulara taksir, intibak ve işletme ruhsatı verilmesi talebinin 5686 sayılı Kanun’un geçici 1. ve 2. maddeleri kapsamında bulunmadığı gibi 6. maddesinin 6. fıkrası kapsamına da girmediği belirtilerek, belgeli iki kuyu yönünden verilen iptal kararına yönelik istinaf isteminin reddi bozulmuştur. (karar sayfası ve resmî metin, erişim 10.10.2026)
• Danıştay 8. Daire 2023/663 E., 2023/829 K. — Danıştay temyiz istemini süre aşımı nedeniyle reddetmiştir; esasa ilişkin gerekçe ilk derece mahkemesinindir: yeraltı ve kaynak sularının izinsiz ya da verilen izin kapsamını aşan kullanımının Devlet Su İşleri tarafından tespit edilebileceği, bu kullanımı ücretlendirme ve abone yapma yetkisi bulunmayan idarenin kuyu suyu aboneliği tarifesi belirleyemeyeceği gerekçesiyle belediye meclisi kararı iptal edilmiş, istinaf başvurusu reddedilmiştir. (karar sayfası ve resmî metin, erişim 10.10.2026)
• Danıştay 8. Daire 2021/5225 E., 2023/6171 K. — suyun jeotermal kaynak olup olmadığına ilişkin belirleme gerekli testler yapılmadan ve davanın tarafı olmayan kişinin yaptırdığı testlere dayanılarak yapıldığı için karar bozulmuş; suyun niteliği belirlendikten sonra idari para cezasının yetkili makamca verilip verilmediğinin de dikkate alınması istenmiştir. (karar sayfası ve resmî metin, erişim 10.10.2026)
• Danıştay 8. Daire 2025/5198 E., 2025/10204 K. — 5686 sayılı Kanun’un 11/4 maddesine dayanılarak “yeraltı suyu kullanım belgesi” olmadığı gerekçesiyle verilen idari para cezasında davalı idarenin yetkisi bulunmadığı ve işlemin yetki unsuru yönünden sakat olduğu; 5686 uyarınca verilecek cezanın o Kanun’da yer almayan yeraltı suyu kullanım belgesine dayandırılamayacağı belirtilerek ceza kısmı bozulmuş, kuyunun mühürlenmesine ilişkin kısım onanmıştır. (karar sayfası ve resmî metin, erişim 10.10.2026)
• Danıştay 10. Daire 2017/40 E., 2021/4632 K. — arama belgesi başvurusunun reddine ilişkin davada, açılmak istenen kuyunun diğer kuyulara, kaynak sularına ve yüzey sularına etkisinin keşif ve bilirkişi incelemesiyle araştırılması gerektiği; davalı idarenin katılmadığı bir sulh hukuk değişik iş dosyasındaki bilirkişi raporunun hükme esas alınmasının çelişmeli yargılama ilkesine aykırı olduğu belirtilerek iptal kararı bozulmuştur. (karar sayfası ve resmî metin, erişim 10.10.2026)