Rehber · Süreç
Tarihî çeşmeyi onarmak veya bakımını üstlenmek: vakıf hayratı, belediye ve izin
Mazbut vakıflara ait hayrat taşınmazlar Vakıflar Genel Müdürlüğünün denetiminde onarım karşılığı kamu kurumlarına, benzer amaçlı vakıflara veya kamu yararına çalışan derneklere tahsis edilebilir (5737 m.16). Belediye kültür ve tabiat varlıklarının bakım ve onarımını yapabilir (5393 m.14/b). Eski eser onarımı için yardım toplamada ayrıca VGM veya Bakanlık denetimi (2860 m.16).
Güncelleme: Hukuki içerik: Av. Serdar Arslan
Kanun özeti
Eski çeşme vakıf hayratıysa haczedilemez, rehnedilemez, zamanaşımıyla kazanılamaz (5737 m.15). Genel Müdürlükçe değerlendirilemeyen mazbut vakıf hayratı, onarım karşılığı kamu kurumlarına, benzer amaçlı vakıf ve derneklere tahsis edilebilir (m.16). Belediye kültür varlıklarının bakım ve onarımını yapabilir (5393 m.14/b).
Karar matrisi
Karar matrisi
| Senaryo / sorun | Yetkili merci | İtiraz / başvuru süresi | Ceza / maliyet | Emsal ve çözüm yolu |
|---|---|---|---|---|
| Mazbut vakıf çeşmesini onarım karşılığı kullanmak (dernek/vakıf/kamu kurumu) | Vakıflar Genel Müdürlüğü tahsisi; yalnız Genel Müdürlükçe değerlendirilemeyen hayrat (5737 m.16) | Doğrulanmış süre yok | Ticari kullanım veya tahsise aykırılıkta tahliye (m.16) | Doğrulanmış emsal yok |
| Belediyeden onarım istemek | Belediye (5393 m.14/b); yazılı dilekçe hakkı (3071 m.3, m.4) | Dilekçeye gerekçeli cevap en geç otuz gün (3071 m.7) | — | Doğrulanmış emsal yok |
| Onarım için yardım toplamak | Kaymakam/vali izni (2860 m.7); VGM/Bakanlık ek denetimi (m.16) | Sonuç en geç iki ay (2860 m.9) | İzinsiz toplamada 5.000–100.000 TL (2860 m.29) | Doğrulanmış emsal yok |
Türkiye’de Wikidata’da kayıtlı dört binden fazla çeşme, sebil ve şadırvanın çoğu vakıf eseridir (su hayratı haritası). Bu rehber, böyle bir yapıyı onarmak isteyenin karşılaşacağı kanun maddelerini aktarır; mülkiyet ve tescil durumu her yapı için ayrı araştırılır.
Yetkili kurum
- Vakıf hayratı: Vakıflar Genel Müdürlüğü (5737 m.3, m.15, m.16); kamuya geçmiş vakıf kültür varlıkları mazbut vakfına devrolunur (m.30).
- Belediye: kültür ve tabiat varlıklarının bakım ve onarımı (5393 m.14/b); dernek ve vakıflarla ortak hizmet projesi (m.75/c).
- Umumun istifadesine getirilmiş suların idaresi: belediye / köy ihtiyar meclisi (831 m.2).
Gerekli belgeler
- Tahsis başvurusu: Genel Müdürlüğe; başvuran kamu kurumu, benzer amaçlı vakıf ya da kamu yararına çalışan dernek olmalıdır (5737 m.16).
- Yardım toplanacaksa 2860 m.8 dilekçesi.
Süreler
- Tahsis: doğrulanmış süre yok.
- Belediyeye dilekçe: gerekçeli cevap en geç otuz gün (3071 m.7).
Başvuru yolu
- Çeşmenin vakıf hayratı mı, belediye/köy idaresinde mi olduğunu araştırın (5737 m.3, m.30; 831 m.2).
- Vakıf hayratıysa ve Genel Müdürlükçe değerlendirilemiyorsa onarım karşılığı tahsis Genel Müdürlükten istenir (5737 m.16); m.16 tahsisi kamu kurumlarına, benzer amaçlı vakıflara ve kamu yararına çalışan derneklere açar.
- Belediye idaresindeyse belediyeye yazılı dilekçe (3071 m.3; cevap otuz gün, m.7); belediye bakım ve onarım yapabilir (5393 m.14/b), meclis kararıyla ortak hizmet projesi kurabilir (m.75, m.75/c): başvuru yazıcı.
- Para toplanacaksa izin alın (2860 m.6–8); eski eser onarımında ek denetim (m.16).
İlgili mevzuat
- 5737 sayılı Vakıflar Kanunu m.3, m.15, m.16, m.22, m.30
- 5393 sayılı Belediye Kanunu m.14, m.75
- 831 sayılı Kanun m.2
- 2860 sayılı Kanun m.16
- 3071 sayılı Dilekçe Hakkı Kanunu m.3, m.4, m.7
- 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu: bu külliyatta yok.
İlgili kararlar
İçtihat kütüphanesinde “tarihî çeşme” etiketi yoktur; kütüphane: /ictihat/.
Kaynaklar
Kanun metinleri külliyattan birebir (mevzuat.gov.tr, erişim 16.10.2026). Çeşme kayıtları: Wikidata (CC0) üzerinden su hayratı haritası.
Sık sorulan sorular
Mahalledeki eski çeşme kimin?
5737 m.3: hayrat, vakıfların doğrudan toplumun istifadesine bedelsiz sunduğu mal veya hizmettir; m.30: vakıf yoluyla meydana gelip Hazine, belediye, özel idare, köy veya diğer kamu tüzel kişilerinin mülkiyetine geçmiş vakıf kültür varlıkları mazbut vakfına devrolunur. 831 m.2: umumun istifadesine getirilmiş suların idaresi belediye ve köy ihtiyar meclisine devredilmiştir. Mülkiyet tapu kaydından öğrenilir; bu site mülkiyet bilgisi vermez.
Çeşmeyi onarmak için kimden izin alınır?
5737 m.16: mazbut vakıflara ait hayrat taşınmazlara Genel Müdürlük öncelikle vakfiyeleri doğrultusunda işlev verir; Genel Müdürlükçe değerlendirilemeyen veya işlev verilemeyen hayrat taşınmazlar, Genel Müdürlüğün denetiminde onarım ve restorasyon karşılığı kamu kurum ve kuruluşlarına, benzer amaçlı vakıflara veya kamu yararına çalışan derneklere tahsis edilebilir; tahsis edilen taşınmaz ticari faaliyette kullanılamaz; mülhak vakıf hayratında Genel Müdürlük görüşü alınır.
Tahsis edilen çeşmede şart var mı?
5737 m.16: tahsis edilen taşınmaz ticari bir faaliyette kullanılamaz; tahsise aykırı kullanım tespit edilirse Genel Müdürlüğün talebi üzerine mülki amirlikçe tahliye edilir.
Belediye tarihî çeşmeyi onarabilir mi?
5393 m.14/b: belediye kültür ve tabiat varlıkları ile tarihî dokunun ve kent tarihi bakımından önem taşıyan mekânların korunmasını sağlayabilir, bu amaçla bakım ve onarımını yapabilir; mabetlerin yapım, bakım ve onarımını yapabilir.
Derneğimiz belediye ile birlikte onarabilir mi?
5393 m.75: belediye, meclis kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak; (c) kamu yararına çalışan derneklerle ve vergi muafiyeti tanınmış vakıflarla ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir; diğer dernek ve vakıflarla ortak proje için mahallin en büyük mülki idare amirinin izni gerekir.
İmar planı çeşmeyi etkiliyorsa?
5737 m.22: kamu kurumları koruma imar planlarını düzenlerken vakıf kültür varlıklarıyla ilgili hususlarda Genel Müdürlüğün görüşünü almak zorundadır; Genel Müdürlüğe ve mazbut vakıflara ait taşınmazlarla ilgili uygulama imar ve parselasyon planları askıya çıkarılmadan önce Genel Müdürlüğe bildirilir.
Onarım için para toplayabilir miyiz?
2860 m.6 gereği izin gerekir; m.16: eski eser ve anıtların onarılması için yardım toplamaya izin verilmiş hâllerde Vakıflar Genel Müdürlüğü veya Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından ayrıca denetleme yapılabilir. Ayrıntı yardım toplama izni rehberinde.
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu burada var mı?
2863 sayılı Kanun bu külliyatta yoktur; tescilli kültür varlığında koruma bölge kurulu izni gibi usuller için kanun metnine mevzuat.gov.tr'den bakılmalıdır.
Durumunuz bu rehberdeki hangi adıma denk geliyor bilmiyorsanız, sektörünüzü seçin: 42 sektör profili içinden durumunuza en yakın sayfayı görün.
Sonraki adım
- Sektörünüze göre yükümlülüğünüzFaaliyet kolunuza göre hangi yükümlülük ve hangi son tarih geçerli.
- Bu işlemde hangi kuruma gideceksiniz20 su işlemi için yetkili kurum ve başvuru kanalı.
- İletişimHukuki içerik Arslan Hukuk Bürosu tarafından hazırlanır — [email protected]
Hukuki danışmanlık ve iletişim
İletişim — Tarihî çeşmeyi onarmak veya bakımını üstlenmek: vakıf hayratı, belediye ve izin
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlığa dair hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Durumunuzun hukuki olarak değerlendirilmesi için bir hukukçuya danışmanız gerekir. Bu konuda bilgi almak isterseniz aşağıdaki kanallardan ulaşabilirsiniz.
Hukuki içerik Arslan Hukuk Bürosu tarafından hazırlanır · Arslan Hukuk Bürosu
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlığa dair hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz.
Son hukuki kontrol: