Rehber · Süreç
Su vakfı kurmak ve hayrat: 5737 sayılı Vakıflar Kanunu'nda yeni vakıf, hayrat tanımı ve denetim
Yeni vakıflar Türk Medeni Kanunu'na göre kurulur; asgari mal varlığı her yıl Vakıflar Meclisince belirlenir (5737 m.5). Hayrat, vakıfların doğrudan toplumun istifadesine bedelsiz sunduğu mal veya hizmettir (m.3). Hayrat taşınmazlar haczedilemez, rehnedilemez (m.15). İç denetim esastır; rapor iki ay içinde Genel Müdürlüğe bildirilir (m.33).
Güncelleme: Hukuki içerik: Av. Serdar Arslan
Kanun özeti
Yeni vakıflar Türk Medeni Kanunu'na göre kurulur; asgari mal varlığını her yıl Vakıflar Meclisi belirler (5737 m.5). Hayrat, vakıfların toplumun istifadesine bedelsiz sunduğu mal veya hizmettir; akar, gelir getirmesi zorunlu varlıktır (m.3). Hayrat taşınmazlar haczedilemez, rehnedilemez (m.15); denetim Genel Müdürlükçe (m.33).
Karar matrisi
Karar matrisi
| Senaryo / sorun | Yetkili merci | İtiraz / başvuru süresi | Ceza / maliyet | Emsal ve çözüm yolu |
|---|---|---|---|---|
| Su hayratı amaçlı yeni vakıf kurmak | Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre kuruluş (5737 m.5; kanun külliyatta yok) + Vakıflar Genel Müdürlüğü | Doğrulanmış süre yok | — | Doğrulanmış emsal yok |
| Vakfın yaptırdığı çeşmenin hayrat olarak korunması | 5737 m.15: haciz, rehin ve zamanaşımına karşı koruma kanundan | Doğrulanmış süre yok | — | Doğrulanmış emsal yok |
| Mazbut vakıf çeşmesinin onarım karşılığı tahsisi | Vakıflar Genel Müdürlüğü (5737 m.16) | Doğrulanmış süre yok | Tahsise aykırı kullanımda mülki amirlikçe tahliye (5737 m.16) | Doğrulanmış emsal yok |
| Yıllık iç denetim bildirimi | Vakıflar Genel Müdürlüğü (5737 m.33) | Rapor tarihini izleyen iki ay (m.33) | 5737 m.11: tebligata rağmen beyanname, bilgi ve belgeleri zamanında vermeyen vakıf yönetimine her eylem için beş yüz TL idari para cezası | Doğrulanmış emsal yok |
Çeşme, sebil ve şadırvan geleneği vakıf kurumunun ürünüdür. Bu rehber 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun yeni vakıf kuruluşu, hayrat tanımı, hayrat taşınmazların korunması ve denetime ilişkin maddelerini aktarır; yorum içermez.
Yetkili kurum
- Vakıflar Genel Müdürlüğü: denetim makamı; yeni vakıfların şube ve temsilcilik beyanı, iç denetim raporu bildirimi (5737 m.3, m.5, m.33).
- Vakıflar Meclisi: asgari mal varlığını belirler (m.5); hayrat taşınmazların dönüştürülmesi kararları (m.15).
Gerekli belgeler
- Vakıf senedi (m.3 tanımı: malvarlığını ve vakıf şartlarını içeren belge); kuruluş Türk Medeni Kanunu’na göre (m.5; kanun külliyatta yok).
- Yıllık iç denetim raporu (m.33); beyanname yükümlülüğü için m.32 metni külliyatta.
Süreler
- İç denetim raporunun Genel Müdürlüğe bildirimi: rapor tarihini izleyen iki ay (m.33).
Başvuru yolu
- Amaç ve mal varlığını belirleyip vakıf senedini hazırlayın; asgari mal varlığı için Vakıflar Meclisi kararına bakın (m.5).
- Kuruluş Türk Medeni Kanunu usulüyle yapılır (m.5); şube/temsilcilik için Genel Müdürlüğe beyan (m.5).
- Yaptırılan çeşme m.3 tanımına giriyorsa (toplumun istifadesine bedelsiz sunulan mal) hayrattır; hayrat taşınmazlar haciz ve rehinden korunur (m.15).
- Genel Müdürlükçe değerlendirilemeyen mazbut vakıf çeşmesini onarım karşılığı kullanmak için Genel Müdürlükten tahsis istenir (m.16): tarihî çeşme onarımı rehberi.
İlgili mevzuat
- 5737 sayılı Vakıflar Kanunu m.3, m.5, m.15, m.16, m.33, m.77
- 5072 sayılı Kanun m.2
- 2860 sayılı Kanun m.2
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: bu külliyatta yok.
İlgili kararlar
İçtihat kütüphanesinde “vakıf” etiketi yoktur; kütüphane: /ictihat/.
Kaynaklar
Kanun metinleri külliyattan birebir (mevzuat.gov.tr, erişim 16.10.2026). Resmî vakıf sorgulama sayfası bu derlemede erişilemedi (16.10.2026: vgm.gov.tr sorgulama adresi 404); kurum ana sayfası: vgm.gov.tr.
Sık sorulan sorular
Yeni vakıf nasıl kurulur?
5737 m.5: yeni vakıflar Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre kurulur ve faaliyet gösterir; kuruluşta amaçlarına göre özgülenecek asgari mal varlığı her yıl Vakıflar Meclisince belirlenir. Türk Medeni Kanunu bu külliyatta yoktur; kuruluş usulü için kanun metnine bakılmalıdır.
Hayrat ne demek?
5737 m.3: hayrat, mazbut, mülhak, cemaat ve esnaf vakıfları ile yeni vakıfların doğrudan toplumun istifadesine bedelsiz olarak sundukları mal veya hizmetlerdir; akar, vakıf amaç ve faaliyetlerinin yerine getirilmesi için gelir getirici şekilde değerlendirilmesi zorunlu olan taşınır ve taşınmazlardır.
Çeşme vakfın hayratı sayılırsa hangi koruma var?
5737 m.15: vakıfların hayrat taşınmazları haczedilemez, rehnedilemez; bu taşınmazlarda mülkiyet ve irtifak hakkı için kazandırıcı zamanaşımı işlemez.
Hayrat taşınmaz başka amaca çevrilebilir mi?
5737 m.15: Genel Müdürlüğe, mazbut ve mülhak vakıflara ait olup tahsis amacına uygunluğunu kaybetmiş veya hayrat olarak kullanılması mümkün olmayan taşınmazlar Meclis kararıyla gayece aynı veya en yakın başka bir hayrata dönüştürülebilir, akara devredilebilir veya paraya çevrilebilir; para aynı surette diğer bir hayrata tahsis olunur.
Eski bir vakıf çeşmesini vakfımız veya derneğimiz kullanabilir mi?
5737 m.16: mazbut vakıflara ait hayrat taşınmazlara Genel Müdürlük öncelikle vakfiyeleri doğrultusunda işlev verir; Genel Müdürlükçe değerlendirilemeyen veya işlev verilemeyen hayrat taşınmazlar, Genel Müdürlüğün denetiminde onarım ve restorasyon karşılığı kamu kurum ve kuruluşlarına, benzer amaçlı vakıflara veya kamu yararına çalışan derneklere tahsis edilebilir; tahsis edilen taşınmaz ticari faaliyette kullanılamaz; mülhak vakıf hayratında Genel Müdürlük görüşü alınır.
Vakıf nasıl denetlenir?
5737 m.33: yeni vakıflarda iç denetim esastır; vakıf organlarınca denetlenebileceği gibi bağımsız denetim kuruluşuna da denetim yaptırılabilir; yöneticiler yılda en az bir iç denetim raporunu rapor tarihini izleyen iki ay içinde Genel Müdürlüğe bildirir; amaca ve yasalara uygunluk denetimi Genel Müdürlükçe yapılır.
Vakfa bağış toplamak Yardım Toplama Kanunu'na tabi mi?
2860 m.2 (birebir): bağış kabulüne yetkili vakıflara kendi statülerine göre üyeleri ve diğer kişiler tarafından yapılacak bağış ve yardımlarla bunların öz kaynaklarından sağlayacakları gelirler, bu Kanunun kapsamı dışındadır; m.6: kişiler ve kuruluşlar yetkili makamdan izin almadan yardım toplayamaz. Sınır Kanun metninde ayrıca çizilmemiştir.
Vergi muafiyeti ve harç istisnası vakfımıza uygulanır mı?
5737 m.77 (birebir): kuruluşunda veya kurulduktan sonra vakıflara bağışlanan taşınır ve taşınmaz mallar Veraset ve İntikal Vergisinden istisnadır; aynı maddede vakıf kültür varlıklarının onarımı için yapılan harcamalar, bağış ve yardımlar ile sponsorluk harcamalarının Gelir ve Kurumlar Vergisi matrahından düşülmesi düzenlenir. Diğer vergi kanunları bu külliyatta yoktur.
Durumunuz bu rehberdeki hangi adıma denk geliyor bilmiyorsanız, sektörünüzü seçin: 42 sektör profili içinden durumunuza en yakın sayfayı görün.
Sonraki adım
- Sektörünüze göre yükümlülüğünüzFaaliyet kolunuza göre hangi yükümlülük ve hangi son tarih geçerli.
- Bu işlemde hangi kuruma gideceksiniz20 su işlemi için yetkili kurum ve başvuru kanalı.
- İletişimHukuki içerik Arslan Hukuk Bürosu tarafından hazırlanır — [email protected]
Hukuki danışmanlık ve iletişim
İletişim — Su vakfı kurmak ve hayrat: 5737 sayılı Vakıflar Kanunu'nda yeni vakıf, hayrat tanımı ve denetim
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlığa dair hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Durumunuzun hukuki olarak değerlendirilmesi için bir hukukçuya danışmanız gerekir. Bu konuda bilgi almak isterseniz aşağıdaki kanallardan ulaşabilirsiniz.
Hukuki içerik Arslan Hukuk Bürosu tarafından hazırlanır · Arslan Hukuk Bürosu
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlığa dair hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz.
Son hukuki kontrol: