Rehber · Süreç
Su hayratı için dernek kurmak: 5253 sayılı Kanun'da kuruluş, tüzük, gelir ve bildirimler
Fiil ehliyetine sahip gerçek veya tüzel kişiler önceden izin almaksızın dernek kurabilir (5253 m.3); dernek en az yedi kişiyle kurulur (m.2/a). Gelirler alındı belgesiyle toplanır, yetki belgesi gerekir (m.11); yıllık beyanname Nisan sonuna kadar (m.19); kamu kurumlarıyla ortak proje 5072 saklı kalmak üzere mümkündür (m.10).
Güncelleme: Hukuki içerik: Av. Serdar Arslan
Kanun özeti
Dernek, kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir amaç için en az yedi kişinin oluşturduğu tüzel kişiliktir (5253 m.2/a); fiil ehliyetine sahip kişiler önceden izin almaksızın kurabilir (m.3). Tüzükte amaç ve çalışma konuları zorunludur (m.4). Gelir alındı ve yetki belgesiyle toplanır (m.11); beyanname Nisan sonuna kadar (m.19).
Karar matrisi
Karar matrisi
| Senaryo / sorun | Yetkili merci | İtiraz / başvuru süresi | Ceza / maliyet | Emsal ve çözüm yolu |
|---|---|---|---|---|
| Yedi kişiyle su hayratı derneği kurmak | Mülki idare amirliği / il dernekler müdürlüğü (5253 m.2/d–e); izin gerekmez (m.3) | Doğrulanmış süre yok | — | Doğrulanmış emsal yok |
| Üyelerden ve bağışçılardan gelir toplamak | Yönetim kurulu kararı + yetki belgesi; alındı belgesi (5253 m.11) | Belgelerin saklama süresi beş yıl (m.11) | Yetki belgesiz gelir toplayana idari para cezası (5253 m.32/d) | Doğrulanmış emsal yok |
| Belediye ile ortak çeşme projesi | Belediye meclisi kararı + anlaşma (5393 m.75, m.75/c); 5253 m.10 belediyeler için uygulanmaz (5393 m.75 son fıkra) | Doğrulanmış süre yok | 5072 kapsamındaki (kamu kurumunu desteklemek üzere kurulan, m.1) dernekler için m.2 ilkelerine aykırılıkta hapis ve görevden alma (m.3) | Doğrulanmış emsal yok |
| Yıllık beyanname | Mülki idare amirliği (5253 m.19) | Her yıl Nisan ayı sonuna kadar (m.19) | 5253 m.32 kapsamında beyanname ve defter yükümlülüğü cezaları | Doğrulanmış emsal yok |
Su hayratı yaptırmak için bir araya gelenler dernek kurmayı düşünebilir. Bu rehber 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun ve 5072 sayılı Kanun’un ilgili maddelerini aktarır; hangi yolun uygun olduğuna dair değerlendirme içermez.
Yetkili kurum
- Dernek merkezinin bulunduğu yerin vali veya kaymakamı “mülki idare amiri”dir; illerde il dernekler müdürlüğü, ilçelerde dernekler büro şefliği “dernekler birimi”dir (5253 m.2/d–e).
- Yıllık beyanname ve bildirimler mülki idare amirliğine yapılır (m.19, m.21, m.22).
Gerekli belgeler
- Tüzük: m.4’teki on iki zorunlu başlık (ad ve merkez, amaç ve çalışma konuları, üyelik, genel kurul, organlar, şube, aidat, borçlanma, iç denetim, tüzük değişikliği, tasfiye).
- Gelir toplama için yönetim kurulu kararı, yetki belgesi ve alındı belgeleri (m.11); defterler dernekler biriminden ya da noterden onaylı (m.11).
Süreler
- Yıllık beyanname: Nisan ayı sonuna kadar (m.19).
- Edinilen taşınmazın bildirimi: tescilden itibaren bir ay (m.22).
- Alındı ve harcama belgelerinin saklanması: beş yıl (m.11).
Başvuru yolu
- En az yedi kurucu ile tüzüğü hazırlayın (m.2/a, m.4); kuruluş için önceden izin gerekmez (m.3).
- Gelir toplamadan önce yönetim kurulu kararı ile yetki belgesi düzenleyin ve alındı belgesi bastırın (m.11). 2860 m.2 dernek bağışlarını kapsam dışında sayar, m.6 izinsiz yardım toplamayı yasaklar; hangi toplamanın hangisine girdiği Kanun’da ayrıca tanımlanmamıştır: yardım toplama izni rehberi.
- Kamu kurumuyla ortak proje: 5253 m.10 (kamu katkısı en fazla %50); belediyeyle: 5393 m.75 (meclis kararı üzerine anlaşma; m.75/c kamu yararına çalışan dernek ya da mülki idare amiri izni) — 5393 m.75 son fıkra 5253 m.10’u belediyeler için uygulamaz. 5072 m.2 ilkeleri (ad, bina, bağış, kamu görevlisi) kanun kapsamındaki dernekler içindir (5072 m.1).
- Her yıl Nisan sonuna kadar beyanname verin (m.19).
İlgili mevzuat
- 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.2, m.3, m.4, m.10, m.11, m.19, m.21, m.22, m.32
- 5072 sayılı Kanun m.2, m.3
- 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu m.2
- 5393 sayılı Belediye Kanunu m.75
İlgili kararlar
İçtihat kütüphanesinde “dernek” etiketi yoktur; kütüphane: /ictihat/.
Kaynaklar
Kanun metinleri külliyattan birebir (mevzuat.gov.tr, erişim 16.10.2026). Resmî dernek sorgulama sayfası bu derlemede erişilemedi (16.10.2026: siviltoplum.gov.tr erişim engeli); kurum ana sayfası: siviltoplum.gov.tr.
Sık sorulan sorular
Dernek kurmak için izin gerekir mi?
5253 m.3: fiil ehliyetine sahip gerçek veya tüzel kişiler önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir; Türk Silahlı Kuvvetleri ve kolluk mensupları ile memur statüsündeki kamu görevlileri hakkında özel kanunlardaki kısıtlamalar saklıdır.
Kaç kişi gerekir?
5253 m.2/a: dernek, en az yedi gerçek veya tüzel kişinin bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturduğu tüzel kişiliğe sahip kişi topluluğudur.
Tüzükte ne yazmak zorunlu?
5253 m.4: derneğin adı ve merkezi; amacı, çalışma konuları ve biçimleri, faaliyet alanı; üyelik şartları; genel kurulun toplanma şekli ve görevleri; yönetim ve denetim kurullarının görev ve yetkileri; şube durumu; aidat belirleme şekli; borçlanma usulü; iç denetim; tüzük değişikliği; fesih hâlinde tasfiye şekli.
Çeşme için bağış toplayabilir miyiz?
5253 m.11: dernek gelirleri alındı belgesi ile toplanır; bankayla toplanıyorsa dekont alındı belgesi yerine geçer; gelir toplayacak kişiler yönetim kurulu kararıyla belirlenir ve adlarına yetki belgesi düzenlenir. 2860 m.2 (birebir): derneklere kendi statülerine göre üyeleri ve diğer kişiler tarafından yapılacak bağış ve yardımlarla bunların öz kaynaklarından sağlayacakları gelirler bu Kanunun kapsamı dışındadır. Hangi toplamanın m.2'ye girdiği Kanun metninde ayrıca tanımlanmamıştır; m.6: kişiler ve kuruluşlar yetkili makamdan izin almadan yardım toplayamaz (yardım toplama izni rehberi).
Yetki belgesi olmadan gelir toplanırsa?
5253 m.32/d: adına yetki belgesi düzenlenmediği hâlde gelir toplayanlar ile bilerek buna izin veren yönetim kurulu üyelerine idari para cezası verilir; defter ve kayıtları tutmayan veya tasdiksiz defter tutan yöneticiler için hapis veya adli para cezası öngörülür.
Kamu kurumuyla ortak proje yapabilir miyiz?
5253 m.10: 5072 sayılı Kanun hükümleri saklı kalmak üzere dernekler kamu kurum ve kuruluşlarıyla görev alanlarına giren konularda ortak projeler yürütebilir; kamu kurumları proje maliyetinin en fazla yüzde ellisi oranında ayni veya nakdi katkı sağlayabilir. 5393 m.75 son fıkra (birebir): 5253 sayılı Dernekler Kanununun 10 uncu maddesi; belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler için uygulanmaz. Belediyeyle ilişki 5393 m.75'e göredir: belediye, meclis kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak, kamu yararına çalışan derneklerle ortak hizmet projesi gerçekleştirebilir; diğer derneklerle proje için mülki idare amirinin izni gerekir (m.75/c).
5072 sayılı Kanun neyi yasaklar?
5072 m.1: Kanun, kamu kurum ve kuruluşlarını, kamu hizmetlerini veya personelini desteklemek üzere kurulan dernekler ve vakıflar ile bunların kamu kurumlarıyla ilişkilerini kapsar. m.2: kamu kurumunu desteklemek üzere kurulan dernek ve vakıflar kamu kurumunun adını alamaz, hizmet binasında faaliyet gösteremez, kamu hizmetiyle ilgili bağış veya katkı payı alamaz; kamu görevlileri görev unvanıyla organlarda yer alamaz; yardım toplama işinde kamu görevlisi çalıştırılamaz. m.3: aykırılıkta hapis cezası ve görevden alma.
Yurt dışından bağış alabilir miyiz?
5253 m.21: mülki idare amirliğine önceden bildirimde bulunmak şartıyla yurt dışındaki kişi ve kuruluşlardan ayni ve nakdi yardım alınabilir; nakdi yardımların bankalar aracılığıyla alınması zorunludur. m.32/c: bankayla almayan yöneticilere alınan paranın yüzde yirmi beşi oranında idari para cezası.
Çeşme yapılacak arsayı dernek alabilir mi?
5253 m.22: dernekler genel kurulun yetki vermesi üzerine yönetim kurulu kararıyla taşınmaz satın alabilir; edinilen taşınmaz tapuya tescilinden itibaren bir ay içinde mülki idare amirliğine bildirilir.
Yıllık yükümlülük ne?
5253 m.19: dernekler yıl sonu itibarıyla faaliyetlerini ve gelir-gider sonuçlarını beyannameyle her yıl Nisan ayı sonuna kadar mülki idare amirliğine verir; denetimler en az yirmi dört saat önce bildirilir ve mesai saatleri içinde yapılır.
Durumunuz bu rehberdeki hangi adıma denk geliyor bilmiyorsanız, sektörünüzü seçin: 42 sektör profili içinden durumunuza en yakın sayfayı görün.
Sonraki adım
- Sektörünüze göre yükümlülüğünüzFaaliyet kolunuza göre hangi yükümlülük ve hangi son tarih geçerli.
- Bu işlemde hangi kuruma gideceksiniz20 su işlemi için yetkili kurum ve başvuru kanalı.
- İletişimHukuki içerik Arslan Hukuk Bürosu tarafından hazırlanır — [email protected]
Hukuki danışmanlık ve iletişim
İletişim — Su hayratı için dernek kurmak: 5253 sayılı Kanun'da kuruluş, tüzük, gelir ve bildirimler
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlığa dair hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Durumunuzun hukuki olarak değerlendirilmesi için bir hukukçuya danışmanız gerekir. Bu konuda bilgi almak isterseniz aşağıdaki kanallardan ulaşabilirsiniz.
Hukuki içerik Arslan Hukuk Bürosu tarafından hazırlanır · Arslan Hukuk Bürosu
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; somut bir uyuşmazlığa dair hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz.
Son hukuki kontrol: