Jeotermal ruhsat: arama, işletme ve uyuşmazlıklar

Jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular Devletin hüküm ve tasarrufundadır; araziye tabi değildir. Bu alanda faaliyet tamamen ruhsata bağlıdır ve rejim 5686 sayılı Kanun’da kurulur. Yeraltı suyundaki 167 rejiminden farklı, kendi kuralları olan bir sistemdir.

Jeotermal arama ruhsatında öncelik hakkı nasıl kazanılır?

Arama ruhsatı başvurusu, 1/25000 ölçekli pafta adı ve koordinatları belirtilerek, beş bin hektarı geçmeyecek şekilde arama projesiyle birlikte idareye yapılır (m.5). Müracaatlarda öncelik hakkı esastır; aynı yer için aynı anda birden fazla talep varsa projeler incelenir ve en hızlı, en fazla yatırımı teklif eden proje sahibi tercih edilir. Arama ruhsat süresi üç yıldır; faaliyetler olumlu gelişirse bir yıl uzatılabilir.

Jeotermal işletme ruhsatının süresi dolunca ne olur?

Arama ruhsatı sahibi, arama süresinin son günü akşamına kadar işletme projesiyle işletme ruhsatı başvurusunda bulunmalıdır; bu başvuru yapılmazsa hak kaybı doğar. İşletme ruhsatı süresi otuz yıldır ve talep halinde onar yıllık dönemlerle uzatılır.

İşletmeye projede belirtilen sürede geçilmez veya ruhsat herhangi bir sebeple iptal edilirse teminat irat kaydedilir ve saha idarece ihaleye çıkarılır; ihalede en fazla geliri teklif eden istekliye işletme ruhsatı verilir. Ayrıca idareden izin alınmadan projedeki hiçbir kuyunun yenilenmesi, sayısının veya kapasitesinin artırılması, enjeksiyon, reenjeksiyon ve üretim amaçlı sondaj faaliyetleri ile diğer proje değişiklikleri yapılamaz.

5686 rejimi

Unsur	Açıklama	Temel madde	Hukukî sonuç
Arama ruhsatı	Öncelik hakkı ve proje esastır	5686 m.5	Aynı alanda rekabet olur
İşletme ruhsatı	Süre sonu başvurusu gerekir	5686 m.6	Başvuru yapılmazsa kayıp doğar
Süre	30 yıl + onar yıllık uzatma	5686 m.6	Uzatma talep edilebilir
İptal	Teminat iradı ve ihale	5686 m.6	Ruhsat kaybı doğurur

Başvurudan sonuca adımlar

Aşağıdaki sıra 5686 sayılı Kanun ile Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nden (bundan sonra “Yönetmelik”) aktarılmıştır.

1. Başvuru ehliyeti. Haklar; medeni hakları kullanmaya ehil T.C. vatandaşlarına, statüsünde bu faaliyet yer alan ve Türk kanunlarına göre kurulmuş şirketlere ve yetkili kamu kuruluşlarına verilir; gerçek veya tüzel tek kişi adına verilir (5686 m.4/2).
2. Arama ruhsatı başvurusu. Başvuru, 1/25000 ölçekli pafta adı ve altı derecelik dilim esasına göre yedi basamaklı koordinat sistemiyle en çok yirmi nokta ve en çok beş bin hektar olacak şekilde koordinatlar belirtilerek, Ek-9’a uygun arama projesiyle birlikte üç nüsha Ek-1 müracaat formuyla idareye yapılır. Başvurular tek poligon üzerinden yapılır; bu esaslara uymayan başvurular kabul edilmez (Yönetmelik m.6/1-2; 5686 m.5/1). Alan birden fazla ile taşıyorsa başvuru alanın büyük olduğu il idaresine yapılır (5686 m.5/5).
3. Öncelik kaydı. Müracaat tarihi, numarası, saati ve dakikası Ek-1 formuna kaydedilir; bir nüshası başvurana verilir. Müracaatlarda öncelik hakkı esastır; aynı yer için aynı anda birden fazla talep varsa en hızlı ve en fazla yatırımı öngören proje tercih edilir (Yönetmelik m.6/3-4; 5686 m.5/1).
4. Çakışma kontrolü. İdare başvuru alanını MAPEG’e bildirir; saha önceki başvurularla çakışıyorsa MAPEG çakışan kısımları çıkararak kalan saha için ruhsat verilebileceğini bildirir (5686 m.5/2). Yönetmelik m.6/5 resmî metinde yargı kararıyla iptal edilmiş olarak gösterildiğinden oradaki süreler aktarılmadı.
5. Belgeler, harç ve teminat. Başvuru sahibi, idarenin tebligat tarihinden itibaren on beş gün içinde Ek-2 (gerçek kişi) veya Ek-3 (tüzel kişi) taahhütnamesini ve mali yeterliği içeren belgelerini idareye teslim eder (Yönetmelik m.7/1). Harç ve teminat, başvurunun kabulünün bildirildiği tarihten itibaren 15 gün içinde yatırılmazsa talepten vazgeçilmiş sayılır (5686 m.10/2); harç ve teminat ödenmeden ruhsat verilmez (Yönetmelik m.18/1).
6. Arama ruhsatı. Belgeler eksiksiz verildikten sonra idare en geç on beş gün içinde Ek-4’e göre ruhsatı verir. Ruhsat sicile işlendiği tarihte yürürlüğe girer ve süresi bu tarihten itibaren üç yıldır (Yönetmelik m.7).
7. Arama dönemi. Bu dönemde yalnız test amaçlı üretim yapılabilir (5686 m.5/4). Yıllık faaliyet raporu iki nüsha olarak izleyen yılın Mart ayı sonuna kadar verilir; verilmezse teminat irat kaydedilip iki aylık ek süre verilir, bu süre sonunda da verilmezse arama ruhsatı iptal edilir (5686 m.7/3-4). Süre uzatımı, ruhsat süresi bitmeden revize projeyle istenir; idarece uygun bulunursa bir yıl uzatılır (5686 m.5/3; Yönetmelik m.7/2). Mücbir sebep veya beklenmeyen hal doğarsa on gün içinde idareye başvurulur (5686 m.8/1).
8. İşletme ruhsatı başvurusu. Kanun, başvurunun arama ruhsat süresinin son günü akşamına kadar işletme projesiyle yapılmasını arar (5686 m.6/1). Yönetmelik ise son gün mesai bitimine kadar Ek-5 başvuru formu, Ek-11’e uygun işletme projesi, varsa bloke alan ve işletme ruhsatı harcı ile başvurulmasını düzenler (Yönetmelik m.9/2).
9. Eksiklik ve sonuç. Eksiklikler idarece en geç bir ay içinde bildirilir; bildirimden itibaren en geç üç ay içinde harç ve teminat dahil tamamlanır. Başvurular en geç bir ay içinde sonuçlandırılarak Ek-6’ya göre işletme ruhsatı verilir; eksiklerini süresinde tamamlamayanların talebi reddedilir ve teminatları irat kaydedilir (Yönetmelik m.9/2).
10. İzinler ve koruma alanı etüdü. Ruhsat sahibi ilgili kurumlardan gerekli izinleri almakla yükümlüdür (5686 m.6/2). ÇED olumlu kararı veya ÇED gerekli değildir kararı ile diğer izinler için en geç üç ay içinde girişimde bulunulur; bunlar tamamlanmadan işletmeye başlanmaz (Yönetmelik m.9/3). Akışkan üretime alınmadan önce kaynak koruma alanı etüdü yaptırılır; etüt raporu MTA’nın görüşü alınarak idarece onaylanır (5686 m.14; Yönetmelik m.9/8).
11. İşletmeye geçiş. Akışkan, projedeki termin planına göre işletmeye alınır; alınamazsa gerekçesiyle ek süre istenir ve en fazla altı ay ek süre verilir; bu sürede de başlatılamazsa teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir (Yönetmelik m.9/5). Ruhsat iptal edilirse saha idarece ihaleye çıkarılır (5686 m.6/3).
12. Süre ve uzatma. İşletme ruhsatı sicile işlendiği tarihte yürürlüğe girer, süresi otuz yıldır. Son günün akşamına kadar projeyle birlikte uzatma talep edilirse ruhsat en geç bir ay içinde on yıl uzatılır; uzatma onar yıllık dönemler halinde yapılır (5686 m.6/5; Yönetmelik m.9/4).

Doğal çıkış halindeki kaynaklar için kaptaj yapılarak doğrudan işletme ruhsatı istenebilir; MAPEG’in çakışma değerlendirmesi bir ay içinde tamamlandıktan sonra ruhsat en geç bir ay içinde verilir (5686 m.6/6; Yönetmelik m.9/7). Arama döneminde özel mülkiyetteki taşınmazın sahibinden izin alınamazsa idareye yalnız irtifak hakkı talebiyle başvurulabilir (5686 m.12/1; Yönetmelik m.22/1). İşletme döneminde sondaj yerleri, isale ve boru hatları, kaptaj gibi gerekli yerler için anlaşma sağlanamazsa irtifak veya kamulaştırma talep edilebilir (5686 m.12/2; Yönetmelik m.22/2). Talep en geç üç ay içinde karara bağlanır (Yönetmelik m.22/1-2) ve işlemler 2942 sayılı Kanun’a göre yürütülür (5686 m.12/3).

Evrak listesi

Arama ruhsatı başvurusu (Yönetmelik m.6/1):

• Ek-1 arama ruhsatı müracaat formu, üç nüsha
• Ek-9 formuna uygun arama projesi
• 1/25000 ölçekli pafta adı ve yedi basamaklı koordinatlar

Başvuru uygun bulununca, tebligattan itibaren on beş gün içinde (Yönetmelik m.7/1; Ek-2, Ek-3):

• Gerçek kişi (Ek-2): T.C. kimlik numarasını içeren onaylı nüfus cüzdanı sureti; vergi dairesi, ili ve numarasını gösteren levha; onaylı imza sirküleri; ruhsat harcı; ruhsat teminatı; mali yeterlilik belgesi (gayrimenkul, menkul, banka mevduatı, ortaklık payı, ödenmiş sermaye veya sermaye piyasası araçlarını gösteren belgeler; asgari tutar Ek-2’de yazılıdır ve her yıl yeniden değerleme oranında artar)
• Tüzel kişi (Ek-3): kuruluş statüsünü ve son yönetimini gösteren Ticaret Sicil Gazetesi; vergi levhası; şirket yönetiminin onaylı imza sirküleri aslı; ruhsat harcı; ruhsat teminatı; mali yeterlilik belgesi

İşletme ruhsatı başvurusu (Yönetmelik m.9/2):

• Ek-5 işletme ruhsatı müracaat formu
• Konusuyla ilgili bir mühendisin Ek-11’e uygun hazırlayıp imzaladığı işletme projesi
• Varsa koordinatları belirtilmiş bloke alan
• İşletme ruhsatı harcı (eksiklik halinde teminat dahil tamamlanır)

Ruhsat sonrası: ÇED kararı ve diğer izinler (Yönetmelik m.9/3); kaynak koruma alanı etüdü (Yönetmelik m.9/8); yıllık faaliyet raporu, iki nüsha (5686 m.7/3).

Harç ve teminat tutarları 5686 m.10 ile Yönetmelik m.18-m.19’da yazılıdır ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılır; bu rehberde tutar yazılmadı. Ek-9 ve Ek-11 formlarının içeriği bu rehberde aktarılmadı (doğrulanamadı).

Kaynak: 5686 s. Kanun m.5-m.7, m.10, m.14; Uygulama Yönetmeliği m.6, m.7, m.9, m.18 ve Ek-2, Ek-3 (mevzuat.gov.tr, erişim 10.10.2026).

Dilekçe iskeleti

Ruhsat başvurusunun reddi, ruhsatın iptali, teminatın irat kaydı veya faaliyetin durdurulması gibi bir işleme karşı idare mahkemesine iptal davası dilekçesi (2577 m.3). Köşeli parantezli yerler doldurulur; iskelet olgu içermez.

Başlık: [yer] İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA

Davacı: [ad soyad veya unvan], T.C. Kimlik No veya Vergi No: [numara], [adres]

Vekili: [varsa ad soyad ve adres]

Davalı: [işlemi yapan idare: Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı ya da il özel idaresi]

Dava konusu işlem: [işlemin tarihi ve sayısı]

Yazılı bildirim (tebliğ) tarihi: [tebliğ tarihi]

Konu: [işlemin] iptali istemidir.

Açıklamalar:

1. Ruhsat ve başvuru bilgileri: [ruhsat numarası, ruhsat alanı, pafta, başvuru tarihi ve saati].
2. İdarenin işlemi ve gerekçesi: [işlemin özeti].
3. Sürelere uyum: [başvuru, belge, harç, teminat ve rapor tarihleri; 5686 m.5-m.7, m.10/2 ve Yönetmelik m.6-m.9’daki sürelerle karşılaştırma].
4. [Diğer olgular].

Hukuki sebepler: 5686 s. Kanun m.4, m.5, m.6, m.10, m.11; Uygulama Yönetmeliği m.6, m.7, m.9; 2577 s. İYUK m.3, m.7.

Deliller: Başvuru formu ve kayıt nüshası, tebligat belgeleri, idari dosya, [diğer deliller].

Sonuç ve istem: [İşlemin] iptaline karar verilmesini arz ederim.

[tarih] · [ad soyad] · [imza]

Başvuru reddedilirse ya da işlem aleyhinize olursa

Durum	Merci	Süre	Dayanak
Ruhsat başvurusunun reddi, ruhsat iptali, teminatın irat kaydı, faaliyetin durdurulması	İdare mahkemesi (iptal davası)	Yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gün	2577 m.7; süre hesabı m.8
Başvuruya cevap verilmemesi	İdare mahkemesi	30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; ardından dava açma süresi içinde dava	2577 m.10/2
İşlemin üst makamdan kaldırılmasını isteme	Üst makam, yoksa işlemi yapan makam	Dava açma süresi içinde; başvuru işlemeye başlamış süreyi durdurur	2577 m.11
Yalnız idari para cezası (5686 m.11/4, m.11/6)	Sulh ceza hâkimliği	Tebliğ veya tefhimden itibaren 15 gün	5326 m.27/1
İdari para cezası ile faaliyet durdurma gibi idari yargıya giren işlem aynı işlemde	İdare mahkemesi (iptal davasıyla birlikte)	60 gün	5326 m.27/8; 2577 m.7

Aşağıdaki Emsal kararlar bölümündeki Danıştay 8. Daire 2025/5198 E., 2025/10204 K. kararında idari para cezası ile kuyunun mühürlenmesi aynı dosyada idari yargıda incelenmiş; mühürleme kısmı onanmış, ceza kısmı yetki yönünden bozulmuştur. İdari yargı süreleri tebliği izleyen günden işler; son gün tatile rastlarsa izleyen ilk iş gününün bitimine kadar uzar (2577 m.8). Tüm süreler için süreler çizelgesi.

Madde metni

Bu rehberde andığımız hükümlerin birebir metni bağımsız mevzuat sayfalarındadır:

• Madde 4
• Madde 5
• Madde 6

Dikkat

Jeotermal dosyalarda ruhsat geçişi, öncelik hakkı, çakışan saha ve işletme ruhsatına zamanında başvuru hayatidir.

Dayanak

• 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu
• 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun
• Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliği: m.6, m.7, m.9, m.18, m.19, m.22 ve Ek-2, Ek-3, Ek-5 (erişim 10.10.2026)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu: m.3, m.7, m.8, m.10, m.11 (erişim 10.10.2026)
• 5326 sayılı Kabahatler Kanunu: m.27/1, m.27/8 (erişim 10.10.2026)

Emsal kararlar

Künyelerin resmî karar sunucusunda (karararama.danistay.gov.tr) doğrulanma durumu her kararın yanında belirtilir; doğrulanamayan künye “doğrulanamadı” etiketiyle durur.

• Danıştay 8. Daire 2018/6147 E., 2024/72 K. — DSİ’nin, kuyularda üretilen suyun büyük oranda deniz suyundan oluşması nedeniyle yeraltısuyu kullanma belgelerini iptal ettiği bir olayda, kuyulara taksir, intibak ve işletme ruhsatı verilmesi talebinin 5686 sayılı Kanun’un geçici 1. ve 2. maddeleri kapsamında bulunmadığı gibi 6. maddesinin 6. fıkrası kapsamına da girmediği belirtilerek, belgeli iki kuyu yönünden verilen iptal kararına yönelik istinaf isteminin reddi bozulmuştur. (karar sayfası ve resmî metin, erişim 10.10.2026)
• Danıştay 8. Daire 2021/5225 E., 2023/6171 K. — suyun jeotermal kaynak olup olmadığına ilişkin belirleme gerekli testler yapılmadan ve davanın tarafı olmayan kişinin yaptırdığı testlere dayanılarak yapıldığı için karar bozulmuş; suyun niteliği belirlendikten sonra idari para cezasının yetkili makamca verilip verilmediğinin de dikkate alınması istenmiştir. (karar sayfası ve resmî metin, erişim 10.10.2026)
• Danıştay 8. Daire 2025/5198 E., 2025/10204 K. — 5686 sayılı Kanun’un 11/4 maddesine dayanılarak “yeraltı suyu kullanım belgesi” olmadığı gerekçesiyle verilen idari para cezasında davalı idarenin yetkisi bulunmadığı ve işlemin yetki unsuru yönünden sakat olduğu; 5686 uyarınca verilecek cezanın o Kanun’da yer almayan yeraltı suyu kullanım belgesine dayandırılamayacağı belirtilerek ceza kısmı bozulmuş, kuyunun mühürlenmesine ilişkin kısım onanmıştır. (karar sayfası ve resmî metin, erişim 10.10.2026)

Bu iki karar birlikte, 5686 uyuşmazlıklarında hem geçiş rejiminin hem yetki unsurunun belirleyici olduğunu gösterir.