Enerji yatırımcısı (HES / JES): su hukukunda durumunuz

Eşik, yetkili kurum, belgeler ve yaptırım

Kimler kapsamda

HES: 6446 sayılı Kanuna göre piyasada faaliyet gösteren/gösterecek tüzel kişilerin hidroelektrik tesisleri için DSİ ile su kullanım hakkı anlaşması gerekir (kapsam maddesinde kurulu güç eşiği yok). JES: jeotermal kaynak ve doğal mineralli sulara ilişkin her faaliyet ruhsata bağlıdır; arama ruhsatı alanı en fazla 5.000 hektar, süresi üç yıl (bir yıl uzatılabilir), işletme ruhsatı otuz yıl (onar yıl uzatılabilir). Ek-2'de NACE 35.11 (elektrik enerjisi üretimi) yer alır; 50 ve üzeri çalışanı olanlar su verimliliği sistemini yönetmelik yayımından itibaren 18 ay içinde kurar (yayımdan sayıldığında 27.06.2026; süre doldu). Yayımdan sonra faaliyete geçenlerde süre faaliyet başlangıcından işler.Dayanak: Su Kullanım Hakkı Anlaşması Yönetmeliği (Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik) md.1-2; 5686 sayılı Kanun md.4(1), md.5(1),(3), md.6(5); Su Verimliliği Yönetmeliği ekleri (RG 27.12.2024) Ek-1, Ek-2 sıra 145; Su Verimliliği Yönetmeliği (RG 27.12.2024) geçici md.1(2)

Yetkili kurum ve başvuru

HES: DSİ (ilan edilen projeye süresi içinde müracaat; DSİ internet sayfasında ilan), lisans için EPDK; anlaşmanın bir örneği EPDK'ya gönderilir. JES: İdare (büyükşehirlerde Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı, diğer illerde il özel idaresi); ruhsatlar MAPEG'e bildirilir.Dayanak: Su Kullanım Hakkı Anlaşması Yönetmeliği (Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik) md.5(1), md.6(1), md.12(1), md.13(1),(4); 5686 sayılı Kanun md.3/1-(4), md.5(2), md.6(1)

İstenen belgeler

• HES — DSİ ilanındaki proje özelliğine göre istenen belgeler
• HES — Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi (şirket sözleşmesi ve tadilleri)
• HES — kanuni ve elektronik tebligat adreslerini bildiren dilekçe
• HES — noter tasdikli yetki belgesi ve imza beyanı
• HES — en az üç yıl süreli geçici teminat mektubu
• HES — Ek-3A formatında fizibilite raporu (5 kopya, basılı ve CD) ve kontrol ücreti dekontu
• HES — Ek-5 taahhütnameleri ve hizmet bedeli dekontu
• HES — anlaşma öncesi ÇED kararı ve DSİ onaylı Mansap Su Hakları Raporu
• JES — Ek-1 arama ruhsatı müracaat formu (3 nüsha; 1/25.000 pafta, yedi basamaklı koordinat, en fazla 20 nokta) ve Ek-9'a uygun arama projesi
• JES — tebligattan itibaren 15 gün içinde Ek-2 (gerçek kişi) / Ek-3 (tüzel kişi) taahhütname ve mali yeterlik belgeleri

Dayanak: Su Kullanım Hakkı Anlaşması Yönetmeliği (Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik) md.6(1)(a)-(g), md.16(1)-(2); Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliği md.6(1), md.7(1)

Aykırılıkta yaptırım

HES: yönetmelik yükümlülüğünü yerine getirmeyen şirketin başvurusu iptal edilir ve teminatı irat kaydedilir; afet riski ya da can ve mal güvenliği riski hâllerinde DSİ'nin verdiği yazılı talimatlar süresinde yerine getirilmezse su kullanım hakkı anlaşması DSİ tarafından feshedilebilir; lisans veya ÇED olumlu kararı sona erer/iptal edilirse anlaşma hükümsüz kalır. JES: projeye aykırı/izinsiz faaliyette faaliyet durdurulur ve teminat irat kaydedilir, tekrarında ruhsat iptal edilir; ruhsatsız faaliyette faaliyet durdurulur ve idari para cezası uygulanır; su miktarında usulsüzlük/kaçak kullanımda idari para cezası, üçüncü tekrarda ruhsat iptali. Maktu idari para cezası tutarları her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır (5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/7).Dayanak: Su Kullanım Hakkı Anlaşması Yönetmeliği (Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik) md.13(4), md.20(9), ek md.3(1),(2),(4); 5686 sayılı Kanun md.11(1),(2),(4),(5),(6); 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/7

Bu sektöre özgü yükümlülükler

• HES şirketi su alma yeri mansabına doğal hayat için kesintisiz su bırakır; miktar ÇED/PTD'de belirlenir ve son on yıllık ortalama akımın en az %10'u olmak zorundadır.Dayanak: Su Kullanım Hakkı Anlaşması Yönetmeliği (Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik) md.15(1)
• Mansap Su Hakları Raporu her on yılda bir revize edilerek DSİ onayına sunulur.Dayanak: Su Kullanım Hakkı Anlaşması Yönetmeliği (Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik) md.16(2)
• Lisans alınıncaya kadar şirket ortaklık yapısı değiştirilemez, paylar devredilemez (istisnalar saklı); diğer mevzuattan doğan izin ve ruhsatlar alınır.Dayanak: Su Kullanım Hakkı Anlaşması Yönetmeliği (Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik) md.21(1)(ğ),(h)
• JES: işletme öncesi kaynak koruma alanı etüdü zorunlu; çevre limitlerine göre deşarj edilemeyen akışkan reenjekte edilir.Dayanak: 5686 sayılı Kanun md.14(1),(4)
• JES: faaliyetler mühendis teknik sorumluluğunda yürütülür; yıllık faaliyet raporu takip eden yılın Mart sonuna kadar idareye verilir.Dayanak: 5686 sayılı Kanun md.7(1),(3)
• JES: idare izni olmadan kuyu yenileme, kuyu sayısı/kapasite artırımı, enjeksiyon-reenjeksiyon ve üretim amaçlı sondaj yapılamaz.Dayanak: 5686 sayılı Kanun md.6(4)

Resmî metinlerden derlendi (mevzuat.gov.tr, Resmî Gazete; erişim 10.10.2026). Tutar yazılmaz: maktu idari para cezaları her yıl yeniden değerlenir (5326 m.17/7); kuyu cezası için güncel tutar ruhsatsız kuyu cezaları rehberindedir.