Hayır rehberi: su hayratı için hukuki yol

Her rehber aynı düzendedir: kısa cevap, yetkili kurum, gerekli belgeler, süreler, başvuru yolu ve külliyattaki madde bağlantıları. Metin kanunun sözünü aktarır; "ne yapmalısınız" değil "kanun ne diyor" yazar. Külliyatta olmayan kanunlar (442 Köy Kanunu, 4721 Türk Medeni Kanunu, 2863 Kültür ve Tabiat Varlıkları Kanunu) adıyla anılır, içeriği anlatılmaz.

1. Köyüme çeşme veya içme suyu hattı yaptırmak istiyorum: kim yetkili, nasıl ilerler?Kamu ihtiyacına mahsus suyun tedarik ve idaresi belediyeye, belediye olmayan yerde köy ihtiyar meclisine aittir; masraf belediye ve köylerindir (831 m.1, m.2, m.4). Çeşme bir bağıştır: şartlı bağışı belediye meclisi (5393 m.18/g), şartsızı başkan (m.38/l) kabul eder. Büyükşehirde muhatap su ve kanalizasyon idaresidir (2560 m.2/a).
2. Hayır kuyusu açtırmak: 167 sayılı Kanun'da belge, DSİ başvurusu ve faydalı ihtiyaçYeraltı suları Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır (167 m.1). İşletme sahası dışında arazi sahibi faydalı ihtiyacı kadar su kullanabilir; iş 8. madde kapsamındaysa (ilan edilen derinliği aşan kuyu, galeri, tünel) DSİ belgesi zorunludur, el ile açılan kuyular hariç (m.5, m.8). Başvuru DSİ'ye, cevap bir ay içinde (m.13).
3. Su hayratı için dernek kurmak: 5253 sayılı Kanun'da kuruluş, tüzük, gelir ve bildirimlerDernek, kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir amaç için en az yedi kişinin oluşturduğu tüzel kişiliktir (5253 m.2/a); fiil ehliyetine sahip kişiler önceden izin almaksızın kurabilir (m.3). Tüzükte amaç ve çalışma konuları zorunludur (m.4). Gelir alındı ve yetki belgesiyle toplanır (m.11); beyanname Nisan sonuna kadar (m.19).
4. Su vakfı kurmak ve hayrat: 5737 sayılı Vakıflar Kanunu'nda yeni vakıf, hayrat tanımı ve denetimYeni vakıflar Türk Medeni Kanunu'na göre kurulur; asgari mal varlığını her yıl Vakıflar Meclisi belirler (5737 m.5). Hayrat, vakıfların toplumun istifadesine bedelsiz sunduğu mal veya hizmettir; akar, gelir getirmesi zorunlu varlıktır (m.3). Hayrat taşınmazlar haczedilemez, rehnedilemez (m.15); denetim Genel Müdürlükçe (m.33).
5. Hayrat için yardım toplama izni: 2860 sayılı Kanun'da izin, makam, süre, kesin hesap ve cezaGerçek kişiler, dernekler, kurumlar ve vakıflar kamu yararına uygun olarak yardım toplayabilir (2860 m.3); yetkili makamdan izin almadan yardım toplanamaz (m.6). İzin ilçede kaymakamdan, birden fazla ilçede validen (m.7); sonuç en geç iki ayda (m.9). Süre en çok bir yıl (m.10); izinsiz toplayana 5.000–100.000 TL ceza (m.29).
6. Tarihî çeşmeyi onarmak veya bakımını üstlenmek: vakıf hayratı, belediye ve izinEski çeşme vakıf hayratıysa haczedilemez, rehnedilemez, zamanaşımıyla kazanılamaz (5737 m.15). Genel Müdürlükçe değerlendirilemeyen mazbut vakıf hayratı, onarım karşılığı kamu kurumlarına, benzer amaçlı vakıf ve derneklere tahsis edilebilir (m.16). Belediye kültür varlıklarının bakım ve onarımını yapabilir (5393 m.14/b).

Dernek ve vakıf listesi

Bu sayfada su hayratı yapan dernek ve vakıfların listesi yoktur. Karar: liste yalnız resmî sicil sorgusuna bağlantıyla verilir; 16.10.2026 ölçümünde resmî sorgu adreslerine erişilemedi. Kurum ana sayfaları:

• Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü (dernekler)alınamadı: ana sayfa 200; dernek sorgulama adresi 404, robots.txt dahil erişim engeli (WAF "Access Denied")
• Vakıflar Genel Müdürlüğü (vakıflar)alınamadı: ana sayfa 200; vakıf sorgulama adresi 404
• e-Devlet Kapısıalınamadı: dernek sorgulama hizmet adresi 404; giriş gerektirir, bu site giriş yapmaz

Ölçüm 16.10.2026; sonraki ölçümde erişilebilen resmî sorgu adresi yalnız bağlantı olarak eklenir, ad listesi üretilmez. Mevcut çeşme, sebil ve şadırvan kayıtları (Wikidata, CC0): su hayratı haritası.

Son hukuki kontrol: 16.10.2026