Sondaj kuyusu açmak yasak mı?

Sondaj kuyusu açmak kendiliğinden yasak değildir; yasak olan, belge gerektiren bir kuyuyu DSİ’den belge almadan açmaktır. Su temini amacıyla ilan edilen derinliği aşan her çukur, sondaj ve kuyu için önceden belge şarttır; el ile açılan kuyular bu şartın dışındadır. Belgesiz açılan kuyu, idari para cezası ve kapatma sonucunu doğurabilir.

Kural ve dayanağı

• Yeraltı suyu devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Yeraltı suları umumi sulardandır; araştırılması, kullanılması, korunması ve tescili 167 sayılı Kanun’a tabidir (167 s. Kanun m.1).
• Arazi sahibinin hakkı ve sınırı. İlan edilmiş işletme sahaları dışında her arazi sahibi arazisinde yeraltı suyu aramak ve bulduğu suyun faydalı ihtiyacına yetecek miktarını kullanmak hakkına sahiptir; iş 8. maddenin kapsamına giriyorsa belge alınması mecburidir (167 s. Kanun m.5).
• Belge zorunluluğu. Su temini amacıyla, derinliği DSİ’ce tespit edilip ilgili bakanlık onayından sonra ilan olunan haddi aşan her türlü çukur, sondaj ve kuyu (el ile açılan kuyular hariç) ile her türlü galeri ve tünel için DSİ’den belge alınması mecburidir (167 s. Kanun m.8/a-b; YAS Tüzüğü m.5).
• Su temini amacı yoksa. Kazı su temini amacı gütmüyorsa belge aranmaz; ancak DSİ’nin talebi üzerine bilgi verilmesi mecburidir (167 s. Kanun m.8 son fıkra).
• Derinlik sınırını DSİ belirler. Belge alınarak açılacak kuyu derinlikleri DSİ’ce bölge bölge tespit edilip ilan olunur; yeraltı suyu deposunun korunması zorunlu hâle gelirse bu derinlikler yer yer değiştirilir (YAS Tüzüğü m.4/a-b). Bölgenize ilişkin ilan edilmiş derinlik değeri bu rehberde verilmemiştir; resmî metinde genel bir rakam bulunamadı.
• El ile açılan kuyu tanımı. Satıh alüvyonları içinde kazma, kürek, varyoz ve baramin gibi el kazı aletleriyle kazılan her derinlikteki kuyular ile ilk su tabakası içinde en çok 10 metre derinliğe kadar, en çok 100 milimetre çapında boru çakılarak açılan kuyular el ile açılan kuyu sayılır; bunlardan en çok faydalı ihtiyaca yetecek kadar su çekilebilir (YAS Tüzüğü m.3/a-b). DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği ise “her türlü formasyonda her türlü araç ve gereçle açılan 10 m. den sığ kuyular”ın el ile açılan kuyu sayıldığını yazar (Bölüm I, 1.3). İki metnin ifadesi aynı değildir; hangisinin uygulanacağı resmî metinde ayrıca belirtilmez.
• Arama belgesinin süresi. Arama belgesi bir yıl sürelidir; arama bu sürede bitmezse, sürenin son ayı içinde başvurulması şartıyla bir yıl uzatılır; bu sürede de bitmezse belge hükümsüz sayılır ve yeniden belge alınır (167 s. Kanun m.9).
• Başvuru ve cevap. Başvuru bulunulan yerdeki DSİ teşkilatına, teşkilat yoksa en yakın mülkiye amiri aracılığıyla yapılır; bir ay içinde belge verilerek ya da reddedilerek cevap verilir (167 s. Kanun m.13). Bir aylık süre, dilekçe ve eklerinin DSİ teşkilatına resmen ulaştığı tarihte başlar (YAS Tüzüğü m.6/b); belge verilmezse sebepleri cevapta açıkça belirtilir (m.8/a). Belgeler ücret, damga resmi ve harçtan muaftır (167 s. Kanun m.12).
• Proje şartı. Yeni yapılacak yeraltı suyu tesislerinin etüt, proje ve aplikasyonu yetkili elemanlarca yapılan tasdikli projeye dayanır; satıh alüvyonları içinde açılan ve ilan edilen haddi aşmayan kuyular bu hükmün dışındadır (167 s. Kanun m.17).
• Belgesiz açmanın sonucu. Belge almadan 8. maddedeki işleri yapanlar ile kasten yanlış bilgi verenlere idari para cezası verilir. Ceza alınmakla birlikte DSİ kuyunun açılıp işletilmesinde mahzur görmezse sahibine gerekli belge verilir; aksi hâlde kuyu kapatılır ve masrafı kuyuyu açtırandan alınır (167 s. Kanun m.18/a). Cezayı mahallî mülkî amir verir (m.18 son fıkra). 167 m.18’deki güncel tutar için ceza tablosu.

İşletme sahası ve tahsise kapatma ilanları

• Sınırları ve yapısal özellikleri belirlenen yeraltı suyu sahaları, DSİ Genel Müdürlüğü’nün teklifi üzerine ilgili bakanlıkça “Yeraltısuyu İşletme Alanları” olarak kabul ve ilan edilir (167 s. Kanun m.3). İlan Resmî Gazete ile ve ayrıca mahallî gazetelerde, gazete çıkmayan yerlerde mutat vasıtalarla yapılır (YAS Tüzüğü m.2).
• İşletme sahası içinde belge alınarak açılacak kuyuların adedi, yerleri, derinlikleri ve diğer vasıflarıyla çekilecek su miktarı DSİ’ce tayin edilir; kuyu açan kimse bulunan suyun ancak faydalı ihtiyacına yetecek miktarını kullanabilir (167 s. Kanun m.4).
• DSİ, rasat ve araştırmalara göre kuyulardan çekilecek emniyetli su miktarını azaltıp çoğaltabilir; durum belge sahiplerine yazıyla bildirilir ve belgelere işlenir (YAS Tüzüğü m.12).
• Su Tahsisleri Hakkında Yönetmelik, yeraltı suyu işletme sahalarında içme ve kullanma amaçlı kullanımlar ile yeraltı suyuna doğrudan bağımlı kullanımlar hariç öncelikle yüzey sularının değerlendirilmesini esas alır (m.5/1-d).
• “Tahsise kapatma” ya da “kapalı alan” ifadesi 167 sayılı Kanun’da ve YAS Tüzüğü’nde geçmez. Bu kayıtlar DSİ’nin Resmî Gazete ilanlarına dayanır ve kapsamı her ilanın kendi metninden okunur. İlinize ilişkin ilanlar ve resmî bağlantıları kısıt sorgusunda listelenir. Kapalı ilan edilen alanda belge verilmeyeceğine dair genel bir kanun ya da tüzük hükmü resmî metinde bulunamadı.

Evrak listesi

Arama belgesi başvurusu DSİ’den temin edilen belge isteme formuyla yapılır; form eksiksiz ve doğru doldurulur (YAS Tüzüğü m.6/a).

• Arama belgesi isteme formu (Form 2.7.1). Kaynak: DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği Bölüm I, 2.2.1 ve Form 2.7.1.
• Hidrojeoloji raporu, A tipi belge için (3 takım). DSİ’ce hiç etüt edilmemiş sahalarda istenir; 5’ten fazla kuyu için detaylı etüt raporu, 5’ten az kuyu için ön etüt raporu. Kaynak: Teknik Yönetmelik Bölüm I, 2.2.1.1; YAS Tüzüğü m.6/a-1.
• Kuyu yerini ve su noktalarını gösteren detaylı kroki, B tipi belge için. DSİ’ce etüt edilmiş sahalarda her kuyu için. Kaynak: Teknik Yönetmelik Bölüm I, 2.2.1.2; YAS Tüzüğü m.6/a-2.
• Kuyu projesi, kuyu yeri krokili (her kuyu için ayrı, 3 takım). 167 s. Kanun m.17 ve YAS Tüzüğü m.7’deki teknik elemanlarca hazırlanır. Kaynak: Teknik Yönetmelik Bölüm I, 2.2.1.3; Form 2.7.1 ekleri.
• Kuyu açılacak arazinin onaylı tapu fotokopisi. Kaynak: Form 2.7.1 ekleri.
• İhtiyaç belgesi. Kaynak: Form 2.7.1 ekleri. Belgenin içeriği resmî metinde ayrıca tanımlanmamıştır.
• Formda doldurulacak bilgiler: başvuru sahibi ve T.C. kimlik numarası, arazinin il, ilçe, köy veya mahalle, yüzölçümü, koordinat, havza ve ova adı, teknik sorumlunun ve sondörün kimlik ve belge bilgileri, kuyu tipi, delme usulü, adedi ve talep edilen su miktarı. Kaynak: Form 2.7.1.

Dilekçe iskeleti

Bu iskelet bir şablondur; köşeli parantezli yerler sizin bilgilerinizle doldurulur, olgu eklenmez.

DSİ [bölge adı] BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNE

Başvuran: [ad soyad], T.C. kimlik no [numara], [adres]

Konu: [il/ilçe/köy] [ada/parsel] sayılı taşınmazda yeraltı suyu arama belgesi verilmesi talebi.

Açıklamalar:

1. [Ada/parsel] sayılı taşınmazın [maliki/kullanıcısı] olduğumu gösteren belge ektedir.
2. Taşınmazda [kullanım amacı] amacıyla [adet] adet kuyu açtırmak istiyorum; talep edilen su miktarı [ton/gün], [ton/yıl].
3. Teknik sorumlu [ad soyad, meslek, oda sicil no], sondör [ad soyad, yeterlik belge dalı, tarih ve no] olarak belirlenmiştir.
4. Belge isteme formu ve ekleri bu dilekçe ekinde sunulmuştur.

Hukuki sebepler: 167 s. Yeraltı Suları Hakkında Kanun m.5, m.8, m.9, m.12, m.13; Yeraltı Suları Tüzüğü m.5, m.6, m.8.

Sonuç ve istem: Taşınmazda yeraltı suyu aranması için tarafıma arama belgesi verilmesini, başvuru tarihini gösteren makbuz düzenlenmesini (YAS Tüzüğü m.6/b) arz ederim. [tarih], [imza]

Ekler: [Form 2.7.1], [hidrojeoloji raporu ya da kroki], [kuyu projesi], [onaylı tapu fotokopisi], [ihtiyaç belgesi]

Başvuru reddedilirse ya da işlem aleyhinize olursa

• Belge reddi ya da kuyu kapatma işlemi: idare mahkemesinde iptal davası; yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren 60 gün (2577 s. İYUK m.7/1, m.7/2-a; süre hesabı m.8).
• İdari para cezası: sulh ceza hâkimliğine başvuru; kararın tebliğ ya da tefhiminden itibaren en geç 15 gün. Bu süre içinde başvurulmazsa karar kesinleşir (5326 s. Kabahatler Kanunu m.27/1).
• Ceza ile kapatma aynı işlemde verilmişse: cezaya ilişkin itirazlar işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargıda görülür; dava süresi 60 gün (5326 m.27/8; 2577 m.7).
• DSİ bir ay içinde cevap vermezse: 167 s. Kanun m.13 cevap süresini bir ay olarak düzenler; bu sürenin aşılmasının sonucunu 167 sayılı Kanun ayrıca düzenlemez. 2577 s. İYUK m.10/2’ye göre ise idareye yapılan başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde idare mahkemesine dava açılabilir.

Kaynaklar

• 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun, m.1, 3, 4, 5, 8, 9, 12, 13, 17, 18: mevzuat.gov.tr (erişim 10.10.2026)
• Yeraltı Suları Tüzüğü, m.2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 12: mevzuat.gov.tr (erişim 10.10.2026)
• DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği (RG 23.06.1972/14224), Bölüm I 1.3, 2.2.1 ve Form 2.7.1: mevzuat.gov.tr (erişim 10.10.2026)
• Su Tahsisleri Hakkında Yönetmelik (RG 10.12.2019/30974), m.5/1-d: mevzuat.gov.tr (erişim 10.10.2026)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7, m.8, m.10: mevzuat.gov.tr (erişim 10.10.2026)
• 5326 sayılı Kabahatler Kanunu, m.27/1, m.27/8: mevzuat.gov.tr (erişim 10.10.2026)