Sondaj firması yeterlik belgesi ve sondajcının yükümlülükleri

Belge gerektiren bir yeraltı suyu kuyusunu herkes açamaz. Yeraltı Suları Tüzüğü bu işleri, DSİ sınavını geçip yeterlik belgesi alan sondör, kuyucu, galerici ve tünelcilere bırakır. İncelenen resmî metinler yeterlik belgesini firmaya değil kişiye bağlar; sondajcı kayıt tutmak, formları doğru doldurmak ve bilgi vermekle yükümlüdür.

Kural ve dayanağı

• Firma değil kişi. Belge alınması gerekli yeraltı suyu işleri, konuya göre sondör, kuyucu, galerici ve tünelci gibi ehliyetli kimseler tarafından yapılır; bunların yeraltı suyu işlerinde çalışabilmeleri için yetkili DSİ teşkilatına başvurup sınava girmeleri ve yeterlik belgesi almaları mecburidir (YAS Tüzüğü m.9/a; Teknik Yönetmelik Bölüm I, 2.1.4 ve 2.2.4). Sondaj firmalarına özgü ayrı bir yeterlik yönetmeliği ya da tebliği mevzuat.gov.tr başlık ve tam metin aramasında bulunamadı (10.10.2026); yönetmelik doğrulanamadı.
• Uygulama ehliyetli kişiyle yapılır. Belgeye ve tasdikli projeye uygun olarak açılacak kuyu, tünel ve galeriler ile ıslah ve tadil işleri ehliyetli sondör, kuyucu, galerici ve tünelciler tarafından yapılır (YAS Tüzüğü m.7/c).
• Proje ve fennî mesuliyet. Hidrojeolojik etüt raporu ya da tatbik projesi yetkili jeolog, hidrojeolog ve mühendislerce hazırlanır ve uygulamadan önce DSİ’ye tasdik ettirilir; projeler yetişmiş bir jeolog, hidrojeolog veya mühendisin mesuliyet ve nezareti altında uygulanır (YAS Tüzüğü m.7/a-b; 167 s. Kanun m.17). Fen elemanlarının hak, yetki ve sorumlulukları yönetmelikle belirlenir (167 s. Kanun m.16).
• Sınav takvimi. Sınavlar her yıl 1 Ocak ile 31 Mart arasında DSİ Genel Müdürlüğü’nce merkezde ya da gerekli görülen bölge müdürlüklerinde açılır; gün ve yerleri sınavdan 30 gün önce ilan olunur (YAS Tüzüğü m.9/b; Teknik Yönetmelik Bölüm I, 2.4.1). Başvuru, ilan edilen sınav tarihinden en az 15 gün önce yapılır (Teknik Yönetmelik Bölüm I, 2.2.4).
• Sınava giriş şartları. Türk vatandaşı olmak, en az ilkokulu bitirmek, sağlık durumu bu işlerde çalışmaya elverişli olmak ve meslekte yeterli tecrübe (YAS Tüzüğü m.9/c).
• Belge sınıfları. İkinci sınıf belge, istenen dalda en az dört yıl çalışmış ve sınavı geçmiş olana verilir; sahibi yetkili teknik elemanların nezaret ve mesuliyeti altında iş görür. Birinci sınıf belge, en az yedi yıl çalışmış ve sınavı geçmiş olana verilir; sahibi yetkili teknik elemanların mesuliyeti altında, teknik yönetmelikte gösterildiği şekilde tecrit, teçhiz ve pompa tecrübelerini de yapabilir (YAS Tüzüğü m.9/d).
• Dallar. Teknik Yönetmelik yedi dal sayar: I. sınıf rotari sondörlüğü, I. sınıf darbeli sondörlüğü, I. sınıf galeri-tünelci-kuyucu, II. sınıf galeri-tünelci-kuyucu, II. sınıf darbeli sondörlüğü, II. sınıf galeri-tünelci-kuyucu ve hafif araç sondörlüğü. Belge sahipleri yalnız belgelerinde belirtilen dallarda çalışabilir (Bölüm I, 2.3.2.1). Listede “II. sınıf galeri-tünelci-kuyucu” iki kez geçer; metin böyledir.
• Sınav değerlendirmesi. Değerlendirme 100 puan üzerindendir; en az 50 puan alan başarılı sayılır, genel başarı için katsayılı ortalamanın en az 65 olması gerekir; sonuçlar sınav yerinde bir hafta ilan edilir (Teknik Yönetmelik Bölüm I, 2.4.3-2.4.4).
• Hafif araç sondajı. Motor kullanılmayan ya da 15 beygiri geçmeyen motorla yapılan hafif araç sondajlarıyla en fazla 50 metre derinlikte ve 16 santimetre çapta kuyu yapılabilir; hafif araç sondörlük belgesi olanlar yalnız bu araçlarla ve bu şartlarla çalışabilir (Teknik Yönetmelik Bölüm III, 3.3).
• Sondörün yükümlülükleri. Yeterlik belgesi sahipleri kanunlara, tüzüğe ve teknik yönetmeliklere uygun iş yapmak, kayıtları doğru tutmak, formları eksiksiz ve doğru doldurmak ve istenen bilgileri yetkililere zamanında vermekle yükümlüdür (YAS Tüzüğü m.9/e; Teknik Yönetmelik Bölüm I, 2.6).
• Yaptırım. Bu yükümlülüklere uymayana DSİ birinci defasında ihtar verir, ikinci defasında yeterlik belgesini altı ay geri alır, üçüncü defasında bir daha geri verilmemek üzere iptal eder (YAS Tüzüğü m.9/e).
• Kuyu kayıtları. Her kuyu için üç form tutulması zorunludur: ön proje, yapım sırasında tutulan kuyu kayıt defteri ve kuyu bitiminde hazırlanan kuyu kütüğü; bu formlar kuyu yarıda bırakılsa da eksiksiz doldurulur. Kayıt defterini kuyu başında sondör tutar ve bütün işlemler tarih ve saatiyle yazılır; defter arama belgesiyle birlikte DSİ’ce verilir. Kuyu kütüğü (kuyu loğu) kullanma belgesi isteme formuyla birlikte DSİ’ye verilir (Teknik Yönetmelik Bölüm III, 16, 16.2, 16.3).
• Başvuru formunda sondör. Arama belgesi isteme formunda sondör, kuyucu ya da galericinin adı soyadı, imzası, yeterlik belge dalı, tarihi ve numarası yer alır (Teknik Yönetmelik Form 2.7.1).
• Bilgi verme ve koruma. Uygulamaya ilişkin bilgiler mesul mühendis, jeolog veya hidrojeolog tarafından yazılı olarak DSİ’ye bildirilir ve bu bilgilerin doğruluğundan uygulamaya nezaret eden fen elemanı sorumludur (YAS Tüzüğü m.13/a). Kirli suyun karışmaması gibi koruma tedbirlerinin alınmamasından uygulamayı yaptıran jeolog, hidrojeolog veya mühendis sorumludur (m.14/a).
• Terk edilen kuyu. Su vermeyen, suyu yetersiz ya da kullanıma elverişsiz kuyular kil veya toprakla tamamen doldurulur, ağzı 1 m x 1 m x 0,5 m ebadında beton plakla kapatılır; kuyu kütüğüne dolgu, kapatma şekli ve sebebi yazılır (Teknik Yönetmelik Bölüm III, 15).
• Belgesiz iş. 167 s. Kanun m.18/a, belge almadan 8. maddedeki işleri “yapanlar”a idari para cezası öngörür ve kapatma masrafını kuyuyu “açtıran”dan alır. Metin, bu hükmün kuyuyu fiilen açan sondajcıyı da kapsayıp kapsamadığını ayrıca belirtmez; bu nokta yorum gerektirir. 167 m.18’deki güncel tutar için ceza tablosu.
• Denetim. DSİ işlerin belgeye ve teknik yönetmeliğe uygunluğunu her an kontrol edebilir; uygunsuzluk zabıtla tespit edilir ve belge sahibine süre verilir (YAS Tüzüğü m.11).

Evrak listesi

Yeterlik belgesi isteme formu DSİ Genel Müdürlüğü’ne hitaben doldurulur; formda sınava girilecek dal ve sınıf, kimlik, adres ve sabıka kaydı beyanı yer alır (Teknik Yönetmelik Form 2.7.7). Form ekleri:

• Nüfus cüzdanı fotokopisi. Kaynak: Form 2.7.7 ekleri.
• 3 adet 4,5 x 6 cm boyutlarında fotoğraf. Kaynak: Form 2.7.7 ekleri.
• Kurumca onaylı diploma sureti. Kaynak: Form 2.7.7 ekleri; YAS Tüzüğü m.9/c (en az ilkokul).
• Referanslar: ilgili kurum ya da firma tarafından onaylı hizmet belgesi veya bonservis belgesi. Kaynak: Form 2.7.7 ekleri; tecrübe süresi için YAS Tüzüğü m.9/d.
• Yeraltı suyu işlerinde çalışabileceğini gösteren göz, kulak-burun ve bedensel sağlık durumunu belirten sağlık raporu. Kaynak: Form 2.7.7 ekleri.

Formun başlığındaki “Jeoteknik Hizmetler ve Yeraltısuları Dairesi Başkanlığı” birim adı yönetmelik metnindeki hâlidir; birimin güncel adı doğrulanamadı.

Dilekçe iskeleti

Bu iskelet bir şablondur; köşeli parantezli yerler sizin bilgilerinizle doldurulur, olgu eklenmez.

DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE [ilanda belirtilen birim ve adres]

Başvuran: [ad soyad], T.C. kimlik no [numara], [ikametgâh adresi], [telefon]

Konu: [dal ve sınıf] yeterlik belgesi sınavına kabul ve yeterlik belgesi verilmesi talebi.

Açıklamalar:

1. [Okul adı]’ndan [yıl] yılında mezun oldum.
2. [Yıl] yılından bu yana kuyu ya da galeri açma işlerinde [görev] olarak çalışmaktayım; çalışma süremi gösteren belge ektedir.
3. [Sınav ilan tarihi] tarihli ilanla duyurulan sınava katılmak istiyorum.

Hukuki sebepler: 167 s. Yeraltı Suları Hakkında Kanun m.8, m.16; Yeraltı Suları Tüzüğü m.9; DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği Bölüm I, 2.2.4 ve 2.4.

Sonuç ve istem: [Dal ve sınıf] yeterlik belgesi sınavına kabulümü ve başarılı olmam hâlinde tarafıma yeterlik belgesi verilmesini arz ederim. [tarih], [imza]

Ekler: [nüfus cüzdanı fotokopisi], [3 adet fotoğraf], [onaylı diploma sureti], [hizmet belgesi ya da bonservis], [sağlık raporu]

Başvuru reddedilirse ya da işlem aleyhinize olursa

• Sınava kabul edilmeme, yeterlik belgesinin geri alınması ya da iptali: resmî metinde yeterlik belgesine özgü bir itiraz yolu bulunamadı. DSİ işlemine karşı idare mahkemesinde iptal davası; yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren 60 gün (2577 s. İYUK m.7/1, m.7/2-a; süre hesabı m.8).
• Sınav sonucu: sonuçlar sınav yerinde bir hafta süreyle ilan edilir (Teknik Yönetmelik Bölüm I, 2.4.4); ilanın dava süresi bakımından bildirim yerine geçip geçmediği resmî metinde belirtilmez.
• Tek dersten başarısızlık: ortalaması 65’in üstünde olup yalnız bir dersten başarılı olamayanlar sonraki yıllarda yalnız o dersten sınava girer (Teknik Yönetmelik Bölüm I, 2.4.5).

Kaynaklar

• Yeraltı Suları Tüzüğü, m.7, 9, 11, 13, 14: mevzuat.gov.tr (erişim 10.10.2026)
• DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği (RG 23.06.1972/14224), Bölüm I 2.1.4, 2.2.4, 2.3.2, 2.4, 2.6, Form 2.7.1, Form 2.7.7; Bölüm III 3.3, 15, 16: mevzuat.gov.tr (erişim 10.10.2026)
• 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun, m.8, 16, 17, 18: mevzuat.gov.tr (erişim 10.10.2026)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7, m.8: mevzuat.gov.tr (erişim 10.10.2026)